erbij horen

Erbij horen door Embodied Learning

Tijdens één van mijn workshops kom ik erachter hoe sterk ons verlangen is naar inclusie en erbij horen. In het eerste uur van Embodied Learning-Level 1 begeleid ik een korte oefening waarin een deelnemer de rug naar de kring draait en uit de cirkel stapt. Tot ieders verbazing is het een pijnlijke ervaring als die persoon ‘vertrekt’, zowel voor de betreffende persoon als voor de anderen. Erbij horen is essentieel, zelfs als een groep nog maar drie kwartier bestaat.

Veiligheid en erbij horen

Ieder mens verlangt naar autonomie en tegelijk naar erbij horen. Een schijnbare tegenstelling die therapeuten en wetenschappers bezighoudt. Waaronder Gabor Maté, die momenteel stof doet opwaaien met zijn werk rond compassie-vol omgaan met trauma en verslaving. Hij beschrijft in zijn boeken de spanning tussen het verlangen naar authenticiteit en verbinding.

Een ander voorbeeld komt van Brené Brown. Zij vertelt in een podcast hoe moeilijk kinderen het vinden om buitenbeentje te zijn in hun schoolklas. Nog erger vinden sommigen het gevoel niet bij hun eigen familie te passen. 

Het boek Het ambacht van de secure base coach (door Jakob van Wielink e.a.) verduidelijkt hoe belangrijk het is om gedurende je hele leven ‘secure bases’ in je omgeving te hebben. Mensen bij wie je je welkom en veilig voelt, zodat je kunt leren en ontwikkelen.

Kortom: veiligheid, autonomie en erbij horen zijn essentiële behoeftes.

WAT DOE OF LAAT JIJ OM ERBIJ TE HOREN?

Erbij horen als basisprincipe

Erbij horen is één van de drie basisprincipes van systemisch werk. Systemisch werk is een manier om inzicht te krijgen op je plek binnen een systeem. Als de drie principes (ordening, binding en balans in geven & nemen) in evenwicht zijn, is er rust, energie en orde in het systeem. 

We zijn geneigd delen van onszelf buiten te sluiten of van de systemen waarvan we deel uitmaken. Wanneer je je kunt verbinden met wat of wie je hebt buitengesloten, kan je beter functioneren en ervaren dat je ergens bij hoort. Dat geldt zowel voor je gezin van herkomst, als voor je familiesysteem en voor organisaties.

Erbij horen volgens de polyvagaaltheorie

De ervaring van erbij horen heeft direct verband met ons gevoel van veiligheid.

De polyvagaaltheorie beschrijft hoe ons autonome zenuwstelsel voortdurend speurt naar signalen van gevaar in ons lichaam en onze omgeving. Zonder dat we ons daar bewust van zijn. Een ander woord voor dit speuren is neuroceptie. Via neuroceptie dragen we zorg voor onze overleving. 

Volgens de polyvagaaltheorie bewegen we de hele dag tussen verschillende staten van zijn, waarin we meer of minder de ervaring hebben van veiligheid en welkom zijn. 

  • De veiligheidsstand: een toestand waarin je je verbonden voelt met anderen. Je hebt een gevoel van erbij horen, op je plek zijn en gezien worden. In deze staat sta je open voor verandering en voor leren. 
  • De geagiteerde staat: een toestand waarin we ons onveilig voelen en geneigd zijn in actie te gaan door te vechten of te vluchten.
  • De gedissocieerde staat: een toestand waarin we dissociëren of bevriezen als we ons onveilig voelen. Deze derde toestand kan ook getriggerd worden wanneer we het gevoel hebben er niet toe te doen of er niet bij te horen. 

Het goede nieuws is dat we volgens de polyvagaaltheorie kunnen leren ons gevoel van basale veiligheid te reguleren, waardoor we het gevoel hebben welkom te zijn. Essentieel daarbij is het bewust waarnemen van je lichaam.

Embodied Learning: vanzelfsprekend erbij horen

Als je leert thuis te zijn in je lichaam geeft dat een gevoel van erbij horen. Je lichaam ankert je in het hier en nu. Dat geeft een vanzelfsprekend gevoel van veiligheid. Wanneer lichaam en geest gesynchroniseerd zijn, beweeg je zelfverzekerd en authentiek door het leven. Embodied Learning gaat over het volledig belichamen van je leiderschap of begeleiderschap. Via je lichaamsbewustzijn leer je om zonder terughouding op jouw plek te staan. Als je deze plek inneemt, ga je vanzelf doen wat je past en wat klopt bij de situatie. Het resultaat is authentiek handelen en tegelijk deel zijn van een groter geheel. 

Wil je kennismaken met Embodied Learning? 

Op vrijdag 3 februari 2023 geef ik in Utrecht de workshop Sterker door obstakels. Aan de hand van praktische lichaamsgerichte oefeningen leer je krachtig op je plek te staan en authentiek te handelen op het moment dat je een hindernis tegenkomt.

Op vrijdag 3 maart 2023 geef ik in Utrecht de workshop Stevig staan in intense situaties, op basis van toegepaste polyvagaaltheorie. Voor iedereen die aan den lijve wil ervaren hoe je stevig je plek kan innemen als je je lichaam bewoont.

luistertraining

Luistertraining – leren luisteren met je hele lichaam

Luisteren is één van de belangrijkste en meest onderschatte leiderschapsvaardigheden. In deze blog lees je hoe je door lichaams-bewustzijn je luistertalent kunt trainen en waarom luistertraining zo belangrijk is.

Een militair vertelde me ooit dat hij in een belangrijke vergadering zat waar niemand naar elkaar luisterde. De gesprekken duurden eindeloos en er werden geen besluiten genomen. Het lukte de voorzitter niet om het overleg te structureren. Op een gegeven moment deed hij een bijzondere interventie: hij klom op de vergadertafel en ging uitgebreid liggen snurken. Onmiddellijk hield men op met praten. Toen de vergadering werd hervat, bleek iedereen bereid om rustig naar elkaar te luisteren.

Luistertraining

Lang geleden gaf ik luistertrainingen voor een trainingsbureau. We leerden de deelnemers ‘actief luisteren’ door de spreker op verschillende manieren te laten merken dat ze luisterden. We oefenden langdurig om samen te vatten en door te vragen, een techniek die bekend staat als ‘LSD’.

Hoe meer ik van die trainingen gaf, des te ongemakkelijker ik me voelde. Ik had namelijk helemaal niet het gevoel dat ik de deelnemers trainde in luisteren. Volgens mij is werkelijk luisteren meer een mentaliteit dan een techniek. Als je je aandacht focust op het horen van de woorden, dan ga je voorbij aan wat zich afspeelt op andere lagen. Het gaat om het ontwikkelen van een houding van openheid en onbevangenheid. Die houding kan je ontwikkelen aan de hand van je lichaamsbewustzijn.

Luisteren met je lichaam

Diep luisteren doe je met je hele lichaam. Een aandachtig luisteraar luistert niet alleen met zijn oren, maar ook met hart, buik en zijn hele wezen. Je lichaams-houding speelt daarin een belangrijke rol. Door bewust te ervaren wat er gebeurt in je lichaam tijdens een gesprek of overleg, ben je niet gericht op oordelen en associaties. Je hebt het minder druk met jezelf, want je bent aanwezig bij de mensen waarnaar je luistert, terwijl je tegelijk opmerkt wat er in je omgaat. Daardoor krijg je meer en andere informatie dan wanneer je je richt op de woorden alleen.

Je luistertalent ontwikkelen

We hebben allemaal een talent voor open en onbevangen luisteren. Je kunt dat luistertalent ontwikkelen door tijdens je gesprekken aandacht te hebben voor de sensaties in je lichaam. Waar in je lichaam resoneert het gesprek? Voel je je hoofd, je hartstreek, zijn er andere plekken die signalen geven? Die signalen verschillen van moment tot moment. Je kunt leren om die informatie te verstaan. Jouw aandachtige luisterhouding maakt bovendien dat degenen naar wie je luistert ook dieper gaan luisteren. Belichaamd luisteren inspireert.

Luistertraining voor leiders

In alle workshops en trainingen die ik geef is Embodied Listening een essentieel onderdeel. Echt luisteren heeft veel voordelen: het leidt tot wezenlijk contact, het geeft energie, genereert creativiteit, bespaart tijd en resulteert in betere besluiten. Belichaamd luisteren omvat:

  • Je lichaamshouding inzetten om optimaal aanwezig te zijn.
  • Luisteren vanuit openheid en onbevangenheid.
  • De signalen van je lichaam meenemen in het gesprek.
  • De lichaamstaal van de ander(en) opmerken.
  • Luisteren naar wat niet wordt gezegd.
  • Stiltes leren verstaan.
  • Spreken op het juiste moment.

Wil jij je luistervermogen trainen?

Download hier een oefening over online luisteren in 7 aandachtspunten. Je leert hoe je energie kunt genereren door te luisteren met je lichaam.

Meer lezen over belichaamd luisteren?

In deze blog over luisteren vind je veel praktijkvoorbeelden waarin je kunt leren van top-luisteraars.

echt contact maken

Echt contact maken

Echt contact maken is belangrijk in zowel privé- als werksituaties. Wezenlijk contact leidt tot een gelukkiger leven. Het is bovendien een voorwaarde voor zinvolle gesprekken, inspirerende ontmoetingen en fundamentele beslissingen. Waar werkelijk contact is, komt de potentie in de ontmoeting tevoorschijn. Hoe kan je als leider of begeleider echt contact maken?

Wat is wezenlijk contact?

Wezenlijk contact is ontmoeting vanuit openheid. Die open ontmoeting kan ontstaan op momenten waar je jezelf toestaat om je masker af te doen. Er is dan ruimte om dingen te zeggen en te doen die op andere momenten achterwege blijven. Openheid is aanstekelijk. Het schept de voorwaarde voor een ontmoeting zonder ruis, waarin je elkaar kan tegenkomen zonder gedoe. Dat is niet alleen belangrijk in privé-ontmoetingen, maar zorgt ook in zakelijke omstandigheden voor zinvolle communicatie.

Na de Corona-periode begeleid ik een team dat elkaar sinds lange tijd voor het eerst weer ziet. Er is zoveel uit te wisselen! We starten de dag met een oefening waarbij iedereen rondloopt in de ruimte en elkaar groet op manieren die ze passend vinden: sommige teamleden maken samen een dansje, anderen buigen naar elkaar, er worden gekke bekken getrokken. De oefening is een eerste stap in het maken van echt contact. Waar verbinding is, ontstaat ruimte om beslissingen te nemen over de toekomst.

Wezenlijk contact ontstaat soms vanzelf in intense omstandigheden. Bijvoorbeeld in een situatie waar iemand is overleden.

Ik herinner me een zakelijk overleg met een bestuurder die ik nauwelijks kende. We hadden het over een aanstaande training die ik zou geven voor zijn MT. Hij vertelde me dat zijn vader een paar dagen geleden onverwacht was overleden. Er ontstond echt contact, waarin we open uitwisselden met elkaar. Aan het einde van ons gesprek zei hij tegen me ‘Dag lieverd!’. Een verrassende groet binnen onze zakelijke relatie, maar een passend gebaar voor twee mensen die iets wezenlijks hebben uitgewisseld.

Ruis in contact

In ontmoetingen is vaak ruis op de achtergrond, als een storende ondertoon die continu aanwezig is. Deze ondertoon bestaat uit spanningen die worden ervaren, maar niet uitgesproken. Spanningen zoals emoties en oordelen die zorgen voor onveiligheid, conflicten en obstakels in het contact.

Ruis wordt veroorzaakt door onze persoonlijke en collectieve geschiedenis, waarin pijn, wantrouwen en negatieve ervaringen aanwezig zijn. In iedere ontmoeting kan ruis een rol spelen. Tijdens gesprekken gebeurt zoveel wat je onbewust waarneemt. Je kunt je daardoor laten afleiden, maar meestal is er ook een mogelijkheid om je af te stemmen op de potentie in de situatie.

Echt contact maken? Voorkom ruis vanuit emoties en oordelen

Er is een plek in jezelf die niet wordt aangeraakt door negatieve of traumatische gebeurtenissen. Deze vrijplaats kan je ontdekken en cultiveren in jezelf en je ontmoetingen. Lichaamsbewustzijn is daarbij een krachtig hulpmiddel. Je lichaam helpt om je die vrijplaats te herinneren en er steeds makkelijker naar terug te gaan.

Ik coach een jonge leidinggevende. Tijdens ons eerste gesprek beschrijft ze hoe ze telkens in conflictsituaties belandt binnen haar werk. We kijken naar haar verleden: ze komt uit een conflictueus gezin. Ze vertelt dat ze eigenlijk geen idee heeft hoe te functioneren in een harmonische situatie, omdat ze dat van huis uit niet gewend is. Tijdens het coachingstraject ontdekt ze door dagelijkse oefeningen in lichaamsbewustzijn een nieuwe, vriendelijke manier om met zichzelf en anderen om te gaan.

Echt contact maken door lichaamsbewustzijn

Wezenlijk contact ontstaat in ontmoetingen die voortkomen uit een staat van openheid, verrassing, verwondering. Die staat van zijn zorgt ervoor dat de potentie in de ontmoeting vrijkomt, zodat er waarachtige gesprekken kunnen ontstaan. Als begeleider of coach kan je deze staat oproepen door in de groep te werken met lichaamsbewustzijn en andere creatieve methoden of gesprekstechnieken die verrassing of verwondering uitnodigen.

Door je liefdevolle aandacht te richten op het potentieel van een persoon of groep, komt deze ‘beste versie’ als vanzelf tevoorschijn. Die potentie kan hele diverse vormen hebben, zoals wakkerheid, doelgerichtheid, openheid, creativiteit, zachtmoedigheid. Al deze kwaliteiten van aanwezig zijn kan je trainen met behulp van je lichaamsbewustzijn.

Meer leren over wezenlijk contact?

In het weekend Embodied Learning over wezenlijk contact ontwikkel je je talent voor wezenlijk contact via bewegingsoefeningen, creatief schrijven en storytelling. Oefeningen die tot openheid, verrassing en verwondering uitnodigen. Samen met andere professionals ontdek je nieuwe manieren van contact maken, luisteren en spreken.

Lichaamsbewustzijn

Stevig staan door lichaamsbewustzijn

Lichaamsbewustzijn in persoonlijk leiderschap

Lichaamsbewustzijn is een krachtige manier om je persoonlijk leiderschap te versterken. Met Embodied Learning train je je lichaam als leiderschapsinstrument. Je oefent je lichaamsbewustzijn in te zetten, zodat je meer aanwezig bent. Dat heeft een positief effect op het leerklimaat dat je neerzet als leidinggevende, facilitator of coach.

Bewustzijn van je lichaam is namelijk een voorwaarde voor volledige aandacht. Die aandacht maakt dat je steviger staat en optimaal kunt waarnemen, luisteren en spreken. Daardoor komt je natuurlijke zelfvertrouwen naar boven, neem je makkelijker besluiten en heb je meer impact. Bovendien geeft het energie.

Vier belangrijke redenen om je lichaamsbewustzijn te trainen:

  1. Je lichaam beschikt over informatie waar je met je hoofd niet makkelijk bij komt.
  2. Bewustzijn van je lichaam zorgt dat je stevig staat in lastige situaties.
  3. Lichaamsbewustzijn maakt dat je beter kunt luisteren.
  4. Je gaat overtuigender spreken als je verbonden bent met je lichaam.

1. Lichaamsbewust leiderschap

Je lichaam brengt je in contact met je intuïtie, je gut-feeling over situaties die je onmiddellijk vertelt wat er aan de hand is, wat klopt en wat niet en waar situaties naartoe bewegen. Dat is kennis waar je met je hoofd meestal aan voorbij gaat.

2. Stevig staan door lichaamsbewustzijn

Bij lastige of complexe situaties kan je je lichaamsbewustzijn inzetten om steviger te staan. In mijn boek Stevig staan in intense situaties, beschrijf ik vier fysieke ingangen die je kunt trainen om je balans te versterken.

  • Een wakkere lichaamshouding
  • Ontspannen ademhaling
  • Waarneming met al je zintuigen
  • Bewustzijn van de ruimte om je heen.

Meer over deze ingangen leer je in de workshop ‘Stevig staan in intense situaties’.

3. Lichaamsbewustzijn zorgt dat je beter luistert

Als je je lichaamsbewustzijn inzet ga je dieper luisteren en waarachtiger spreken. Bewustzijn van je lichaam helpt om tegelijkertijd bij jezelf en bij de ander(en) aanwezig te zijn. In deze blog krijg je concrete handvatten om lichaamsgericht te luisteren. Ik noem dat Embodied Listening.

4. Lichaamsbewustzijn maakt dat je waarachtiger spreekt  

Uit werkelijk luisteren ontstaat waarachtig spreken. Dat is een manier van spreken die voortkomt uit de verbinding met je lichaam. In deze blog met praktijkvoorbeelden lees je meer over wat ik ‘Embodied Speech’ noem.

Lichaamsbewustzijn oefeningen

In de blog Embodiment als leiderschapsinstrument vind je een oefening over de kracht van lichaamsbewustzijn in de praktijk: ‘Je lichaam spreekt de waarheid’.

Via deze blog kan je een mp3 met een oefening downloaden over drie assen in je lichaam die je in praktijksituaties helpen om stevig te staan. In deze oefening komen de vier bovengenoemde ingangen samen.

Je kunt gratis kennismaken met Embodied Learning aan de hand van een oefening waarin je het bewustzijn van je handen traint.  

Meer leren over lichaamsbewustzijn?

Als je dieper wilt kennismaken met Embodied Learning doe dan mee aan de workshop Sterker door obstakels of de workshop Stevig staan in intense situaties.


spreken voor publiek

Embodied Speech: spreken vanuit verbinding met je lichaam

Waarachtig spreken is belichaamd spreken. Spreken zonder terughouding, in afstemming met de situatie. Dat is een manier van spreken die weinig energie vraagt en veel effect heeft in tweegesprekken, vergaderingen of voor publiek. In deze blog een aantal voorbeelden van wat ik noem: Embodied Speech.

Wat is Embodied Speech

Met een groep leidinggevenden bij de politie doe ik een oefening waarbij sprekers opkomen voor een groep zonder te spreken. Het ‘publiek’ weet direct wie ze vertrouwen: degenen die het meest verbonden zijn met hun lichaam.

Wezenlijk contact ontstaat immers niet alleen op basis van woorden, maar vooral vanuit verbinding met je lichaam en de context daaromheen. Die verbinding maakt dat je niet alleen vanuit je hoofd spreekt, maar vanuit openheid, oprechtheid en volledige aanwezigheid. Je luisteraars merken dat bewust of onbewust op. Ze zullen graag naar je luisteren en geneigd zijn je boodschap te vertrouwen.

Als belichaamd spreker ben je niet alleen afgestemd op je lichaamsbewustzijn, maar ook op de situatie waarin je spreekt. Je luistert naar jezelf en naar de context waarin je je beweegt. Daaruit volgt vanzelf wat op een bepaald moment relevant en passend is om te zeggen. Het is een congruente, oprechte manier van spreken. Deze manier van spreken vraagt weinig energie, omdat je niet hoeft te ‘werken’ om te overtuigen.

Een waarachtig gesprek

Een betekenisvol, waarachtig gesprek ontstaat waar meerdere mensen belichaamd communiceren. Dan worden er niet te veel en niet te weinig woorden gebruikt. Een waarachtige spreker is in staat elk woord dat hij of zij spreekt met betekenis te vullen, omdat zijn of haar aandacht er op ieder moment bij is. Dat zorgt ervoor dat de kwaliteit van het onderlinge contact verdiept.

Als je in een gesprek op elkaar bent afgestemd kunnen grenzen en obstakels moeiteloos wegvallen: bijvoorbeeld culturele barrières, taalbarrières, of barrières tussen de sexen.

Embodied Speech herkennen 

Als luisteraar herken je een belichaamd spreker direct. Je merkt dat de woorden niet alleen door je hoofd begrepen worden, maar dat er reacties zijn in je lichaam, zoals kippenvel, een warm hart, beweging in je buik.

Hier volgen een aantal voorbeelden van Embodied Speech. Kijk naar de eerste minuten van de onderstaande video’s:

  1. Een actueel voorbeeld is de speech waarin de president van Oekraïne zich richt tot het Russische volk. Je ziet dat deze man niet alleen met zijn hoofd praat, maar ook met hart en ziel. Zelfs als je de ondertiteling niet meeleest en alleen maar kijkt, weet je dat deze man spreekt over iets dat van groot belang is.
  2. In Brommer aan Zee een bijzonder interview met Vaderlandsdichter 2021-2022 Lieke Marsman over haar dichtbundel ‘In de mand’. Het gesprek heeft een opmerkelijke start. De interviewster stelt dat Lieke een onbarmhartig jaar achter de rug heeft omdat er ongeneeslijke kanker bij haar werd geconstateerd. Lieke weerspreekt haar: in de put waarin ze viel na de diagnose, ontdekte ze een heel landschap aan ervaringen. 
  3. Kijk naar dit interview van Andries Knevel met advokaat Max Moszkowicz senior. Knevel wringt zich letterlijk in allerlei bochten door middel van grimassen, nerveuze gebaren en een krampachtig scheef hoofd. Ondertussen doet Moszkowicz kalm zijn verhaal. Van deze advocaat is overigens bekend dat hij zijn resultaten vooral boekte op grond van zijn sterke talent als spreker, bijvoorbeeld door het inzetten van pauzes op het juiste moment. 

Woorden met betekenis vullen

Onwillekeurig deed het bovenstaande interview me trouwens denken aan het krankzinnige lied van cabaretier Brigitte Kaandorp over Andries Knevel. Cabaretiers zijn vaak in staat om elk woord van hun teksten met betekenis te vullen, net als sommige songwriters. Luister ook maar eens naar dit prachtige lied van Stef bos: Welkom

Wil je meer leren?

Wellicht is de Embodied Learning Jaartraining iets voor jou. Na afloop van het programma spreek, luister en handel je vanuit meer rust en authenticiteit.

Generatief luisteren

Generatief luisteren: wat leiders kunnen leren van top-luisteraars

‘Wie wil dirigeren, moet niet vervuld zijn van zichzelf, maar van de muziek’
– Jaap van Zweden

Generatief luisteren is de meest onderschatte leiderschapsvaardigheid. Volgens Otto Scharmer zijn de meeste fouten die door leiders worden gemaakt te wijten aan een luistertekort. Een gebrek aan verbinding met wat er werkelijk speelt in een situatie. Diep luisteren brengt je in contact met de potentiële mogelijkheden in een situatie. Wat kan je als leider leren van top-luisteraars?

Generatief luisteren essentieel voor leiders

Scharmer onderscheidt 4 niveaus van luisteren, waarvan generatief luisteren de meest vernieuwende is. Het is een vorm van luisteren die je in contact brengt met wat er werkelijk speelt in een situatie. Door zo te luisteren krijg je informatie over de potentie in een situatie, over waar de situatie heen wil bewegen. Maar hoe leer je dat: “luisteren naar de potentie in een situatie”?

Dit soort luisteren doe je niet alleen met je oren maar met je hele lichaam. Ik noem dat Embodied Listening. Je kunt deze kwaliteit van luisteren trainen aan de hand van Embodied Learning.

Embodied Listening

Embodied Listening is een vaardigheid die je aantreft bij top-luisteraars. Top-luisteraars zijn zeldzaam binnen organisaties, maar je vindt ze veelvuldig onder muzikanten en voor het beroep van dirigent is luisteren met het hele lichaam een voorwaarde.

Luisteren met je lichaam

Evelyn Glennie is een voorbeeld van een muzikant die letterlijk luistert met haar hele lichaam. Deze begaafde percussioniste is doof sinds haar 12e jaar. Haar missie is om mensen werkelijk te leren luisteren.

Kijk en luister naar de TED talk ‘How to truly listen’  en leer van deze top-luisteraar over visie en doorzettingsvermogen, omgevingsbewustzijn, alleen durven staan en samenwerking.

Luisteren met impact

Dirigeren is een interessante en relevante metafoor voor leidinggeven. Een dirigent staat voor de leiderschapsuitdaging om een visie tot werkelijkheid te maken. Volgens dirigent Itay Talgam is het niet controle, maar partnerschap dat leidt tot de beste muziek. Het gaat erom dat ieders verhaal wordt gehoord. De impact van een leider schuilt niet in het grote gebaar, maar in de kracht van zijn visie en zijn aanwezigheid.

Kijk naar dit fascinerende filmpje waarin dirigent en top-luisteraar Talgam de effectiviteit onderzoekt van 6 belangrijke dirigenten uit de 20e eeuw.

Meer leren over luisteren?

Embodied Presence vergroot je stevigheid en souplesse

Als leidinggevende, leider of begeleider krijg je te maken met situaties die je volledige aandacht vragen. Daarbij werk je vaak onder tijdsdruk met weinig tijd voor reflectie. Werken onder tijdsdruk activeert stress- en overlevingspatronen. Embodied Presence leert je stevig te staan en soepel te bewegen in intensieve tijden.

Wat is Embodied Presence?

Embodied Presence is de kracht van aanwezig zijn. In tijden van stress in je werkomgeving, moet je het vooral hebben van je persoonlijke balans. Een groter lichaamsbewustzijn helpt je om flexibel te manoeuvreren. Het versterkt je leiderschap en charisma. Je gaat functioneren voorbij overlevingspatronen, vanuit volledige aanwezigheid.

Embodied Presence is de term die ik gebruik voor ‘volledig aanwezig zijn in je eigen lichaam’, in verbinding met je omgeving, waardoor je authenticiteit naar boven komt en je charisma toeneemt. Dat geeft je leiderschap tegelijk bescheidenheid en extra gewicht.

In mijn werk gebruik ik oefeningen die je helpen om meer aanwezig te zijn in je lichaam. Maar wist je dat kijken naar beweging al helpt om bewuster in je lichaam aanwezig te zijn?

Embodied Presence versterken

Dit komt door de werking van je spiegelneuronen. Deze zorgen ervoor dat je bij het kijken naar beweging onbewust meebeweegt. Spiegelneuronen zijn zenuwcellen die geactiveerd worden wanneer je een beweging ziet of het geluid van een beweging hoort. Ze maken dat mensen de intentie hebben om de beweging te maken die ze zien en weten hoe die beweging voelt. Kijk naar een kort fragment van neuropsycholoog prof dr Erik Scherder. Hij legt uit waarom beweging en muziek je stemming verbetert, je vermogen tot zelfreflectie en empathie vergroot en dat beweging samenwerking versterkt.

Een voorbeeld van Embodied Presence

Kijk vervolgens naar dit filmpje van Sergei Polunin, de vermaarde Oekraïense balletdanser. Hij danst een prachtige choreografie in het casco van een kerkje op Hawaii. In dit filmpje laat hij alles zien wat hij kan: het onmogelijke. Voel wat er gebeurt in je lichaam als je kijkt naar dit filmpje.

Stel jezelf na afloop de volgende vragen:

Hoe soepel en krachtig beweeg jij je door je leven?

  • Hoe voel jij je als je doet waar je meesterlijk in bent?
  • Waar krijg je energie van, wat geeft je vleugels?
  • Op welke manieren ben jij origineel, verrassend en speels?
  • Wanneer was jij voor het laatst flexibel, lichtvoetig en krachtig?

Meer leren over Embodied Presence?

De eerste workshop van de Jaartraining Embodied Learning gaat over Embodied Presence. Eerst kennismaken?

Overigens heeft Polunin dit filmpje opgenomen nadat hij op zijn 22e was gestopt bij het Londense Royal Ballet, waar hij danste als jongste solist ooit. Hij heeft nu een stichting die als missie heeft om professionele balletdansers meer ruimte te geven voor hun persoonlijke ontwikkeling.

embodiment

Embodiment als leiderschapsinstrument

Embodiment betekent belichaming. Het gevolg van embodiment is dat je stevig staat als het hard waait, dat je draagkracht groter is en dat je een heldere boodschap neerzet. Ook als die ongemakkelijk is. Essentieel voor leiders en begeleiders.

Embodiment in de praktijk

De deelnemers van het team dat ik begeleid zijn tegendraads en lacherig. Mijn opdracht is om dit team diepgaand met elkaar in gesprek te laten gaan over gevoelige zaken die moeilijk bespreekbaar zijn. Vertrouwen ontbreekt nog volledig. Sommigen kiezen ervoor niet mee te doen met de eerste oefeningen, maar wel commentaar te geven op de anderen. Een mooie gelegenheid om mijn eigen technieken rondom stevig staan in intense situaties in de praktijk te brengen!

Ik ga letterlijk stevig staan, voel mijn lichaam, check mijn adem en ben me bewust van de ruimte om me heen. Ik kies ervoor om aan te sluiten op de bestaande sfeer en introduceer een hilarische loopoefening waarin veel te lachen valt. Na afloop vraag ik het team of er altijd zoveel gepraat en gelachen wordt als ze samen oplopen in het werk. En in hoeverre ze het idee hebben dat non-verbaal contact een rol speelt bij samenwerking. Op dat moment ontstaat de rust om uit te wisselen over dingen die ongezegd zijn gebleven.

Herken je dit soort ongemakkelijke situaties in je rol van begeleider of teamlid? Hoe zorg je er op dit soort momenten voor dat er een kantelpunt ontstaat? In de eerste plaats door zelf helemaal aanwezig te blijven, met je volledige potentieel. Embodiment is daarvoor de sleutel. In onze pijlsnelle wereld heb je niet alleen je hoofd, maar ook andere vaardigheden nodig om effectief af te stemmen, zodat je vernieuwing en opening kunt brengen waar dat nodig is.

Wat is embodiment?

‘Embodiment’ is essentieel voor leiders en begeleiders. Het woord betekent belichaming. Het gevolg van embodiment is dat je stevig staat als het hard waait, dat je draagkracht groter is en dat je een heldere boodschap neerzet, ook als die ongemakkelijk is.

Elk lichaam houdt van beweging en geen enkel lichaam is gebaat bij stagnatie – of dat nu een individueel lichaam is of een ‘sociaal lichaam’ in de vorm van een groep. De meeste lichamen zijn zich nauwelijks bewust van de mogelijkheden die embodiment biedt. Ze kennen die mogelijkheid niet of onvoldoende.

Drie redenen om als leider embodiment te leren inzetten:

  1. Embodiment is een manier om helemaal aanwezig te blijven bij de mensen die je begeleidt, ook op spannende momenten. Dat maakt dat je kunt kiezen hoe je antwoordt op situaties en hoe je anderen beïnvloedt met jouw aanwezigheid. Momenten dat je jezelf dreigt te verliezen zijn bij uitstek een uitnodiging om je lichaamsbewustzijn in te zetten. Lukt dat je? Dan zal je een krachtige bijdrage leveren!
  1. Je kunt embodiment inzetten om je eigen kalmte, energie en afstemming te vinden. Daarnaast kan je met jouw embodiment ook anderen helpen om hun balans, eigenheid en betrokkenheid te ontdekken. Jouw staat van zijn heeft een directe invloed op die van anderen.
  1. Embodiment biedt de mogelijkheid om oefeningen in te zetten als metafoor. Wat er gebeurt in een lichaamsgerichte oefening, spiegelt feilloos wat er gebeurt in de dagelijkse realiteit van teams en individuen. Daardoor kunnen er in de nabespreking inzichten ontstaan die voorheen verborgen bleven.

Kortom: wanneer je als leider of begeleider niet alleen je hoofd, maar ook je lichaamsbewustzijn inzet, sta je merkbaar sterker in uitdagende situaties. Je hebt meer informatie over wat zich afspeelt in de groepen of individuen die je begeleidt. Je maakt wezenlijk contact. Dat helpt om te handelen voorbij verwarring & chaos. Je zult dan als begeleider een sterke leeromgeving neerzetten. Embodiment mobiliseert je kracht, je talent voor verbinding en je compassie.

Download de oefening: je lichaam spreekt de waarheid

Embodied Learning biedt praktische oefeningen, ervaringen en technieken om je embodiment te versterken door je lichaamsbewustzijn te vergroten. Dat maakt dat je zinvolle en diepere resultaten bereikt met de mensen die je begeleidt. Download hier de oefening ‘je lichaam spreekt de waarheid’ uit mijn boek Stevig staan in intense situaties.

Social Presencing Theater

Social Presencing Theater

Steeds meer leiders willen hun fysieke intelligentie bewust inzetten in het werk. Een goed idee, want daar valt veel winst te halen! Lichaamsbewustzijn is een ingang naar meer informatie, meer impact en minder hard werken in situaties van verandering. Social Presencing Theater is een methode die helpt om je lichaam als leider optimaal in te zetten. Daarom is het een belangrijke pijler van Embodied Learning. 

‘To become a leader we first have to learn how to be a human being’ Peter Senge

Social Presencing Theater

Social Presencing Theater (SPT) is een vernieuwende, ervaringsgerichte methode die je leert om lichaamsbewustzijn in te zetten als leiderschapsinstrument. Ik nam in 2013 met veel enthousiasme deel aan de eerste opleiding SPT bij de toen 70- jarige choreografe Arawana Hayashi in New York. Sindsdien werk ik ermee in workshops, mijn programma Embodied Learning en in organisaties. De methode heeft mijn kijk op mezelf, op organisaties en op de wereld ingrijpend veranderd.

SPT werd ontwikkeld aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), door Arawana Hayashi samen met Otto Scharmer van Theory U. SPT laat verborgen dynamieken en mogelijkheden zien in personen, teams en organisaties. Het geeft pijlsnel inzicht in situaties en mogelijkheden voor verandering.

In een artikel in Strategy and Business beschrijft Otto Scharmer de methode als volgt: “It is a method for helping organisations and larger social systems to get in touch with the knowledge they already have about the deep interpersonal structures that inhibit real changes from happening.”

Social Presencing Theater betekenis 

‘Social’: Social Presencing Theater is sociaal omdat het in essentie gaat over de verbinding met jezelf en met anderen. Het laat veel zien over ons gedrag binnen de sociale netwerken waarin we bewegen, en over onderlinge verbondenheid. Het helpt individuen, teams en organisaties om de samenwerking te verbeteren en zinvolle verandering tot stand te brengen.

De term ‘Presencing’ verwijst naar een combinatie van ‘presence’ (aanwezigheid) en ‘sensing’ (waarnemen), zoals geïntroduceerd door Peter Senge en verder toegepast door Otto Scharmer van TheoryU. ‘Presencing’ verwijst ook naar present zijn: helemaal aanwezig zijn in het hier en nu. Door bewuste waarneming via al je zintuigen en je intuïtie, leer je aanwezigheid zonder terughouding. Hierdoor maak je contact met je volledige potentieel en de mogelijkheden van de situatie waarin je je bevindt. SPT geeft dus informatie over je eigen potentieel, dat van je team en je organisatie.

Het woord ‘Theater’ wordt gebruikt in de oorspronkelijke (oud-Griekse) betekenis van het woord, namelijk ‘een plaats waar je iets te zien krijgt dat betekenis heeft’. SPT gaat niet over acteren, maar over authentiek zijn. Het gaat niet over de interpretatie van lichaamstaal, maar over het waarnemen en inzetten van de unieke informatie die je lichaam geeft.

Eenvoudige oefeningen

SPT werkt met eenvoudige houdingen en bewegingen die je lichaamsbewustzijn versterken en inzicht geven in groepsdynamieken. De oefeningen geven direct toegang tot kennis die via je hoofd verborgen blijft. Soms is die informatie heel verrassend. Je lichaam kan bijvoorbeeld informatie geven over de toekomst: de oplossing van obstakels, duidelijkheid waar een situatie heen wil, inzicht in wat zich aan het ontwikkelen is. Dat helpt om de juiste besluiten te nemen, op het goede moment.

Social Presencing Theater werkt met drie lichamen: je eigen lichaam, het sociale lichaam waarin je je beweegt en het ‘lichaam’ van de aarde. Een nadere beschrijving van deze drie lichamen vind je in het interview ‘Lichaamsgericht luisteren loont voor leiders’.

Social Presencing Theater in beeld

Deze korte film geeft een beeld van Social Presencing Theater. Een video over de toepassing van SPT in het onderwijs vind je linksonder op de pagina Video van mijn website. Maar om werkelijk te doorgronden wat SPT is, moet je het aan den lijve ervaren!

Social Presencing Theater Training

Social Presencing Theater is een pijler van de Jaartraining Embodied Learning. Via deze link vind je de brochure, praktische informatie en ervaringen van deelnemers. 

Wil je kennismaken met Social Presencing Theater of de training volgen op een ander moment of locatie? Verzamel dan een groep van minimaal 6 personen en ik kom met plezier naar jullie toe.

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’ lees je meer over Social Presencing Theater.

Embodied-Leadership

Embodied Leadership

Embodied Leadership is een term die je de laatste tijd regelmatig tegenkomt. Het is ook de naam van de laatste workshop in mijn 7-daagse training Embodied Learning. Wat is Embodied Leadership en hoe kun je dat leren?

Over Embodied Leadership

Een voorbeeld: Barack Obama is tijdens zijn presidentschap te gast bij David Letterman voor een interview. Als hij tevoorschijn komt uit de coulissen, begint het publiek enthousiast te applaudisseren. Zodra Obama het genoeg vindt, bedankt hij het publiek en wijst met een kort en overtuigend gebaar dat Letterman kan gaan zitten. Hoewel Letterman de gastheer is, gehoorzaamt hij onmiddellijk. Het is volkomen helder wie in deze situatie de leider is. 

Obama’s gebaar is vriendelijk en duidelijk. Het is volledig congruent met zijn lichaamshouding en zijn uitstraling. Het komt op het juiste moment en past precies in de situatie. Dit is Embodied Leadership – belichaamd leiderschap – : congruent, passend, gefocust, doelgericht, rustig, duidelijk.

Het effect van Embodied Leadership

Embodied Leadership is waarachtig leiderschap. In het Engels klinken sommige termen nu eenmaal beter en beknopter dan in het Nederlands. ‘Embodied’ betekent letterlijk ‘belichaamd’. Je komt in hedendaagse leiderschapstrainingen ook de term ‘Embodiment’, belichaming tegen.

Het effect van deze vorm van leiderschap is impact, want waarachtigheid creëert invloed. Boodschappen worden immers niet alleen door middel van woorden overgebracht, maar ook via het lichaam en iemands uitstraling. Je voelt dat het klopt.

Een belichaamd leider communiceert vanuit zelfvertrouwen dat niet gebaseerd is op macht.

Kenmerken van belichaamde leiders

Er zijn drie belangrijke kenmerken van Embodied Leadership die je kunt trainen door middel van lichaamsgerichte oefeningen:

  • Verbinding: vanuit jezelf met je omgeving;
  • Diep luisteren: niet alleen met je oren, maar met je hele wezen;
  • Waarachtig spreken: als je werkelijk luistert, ga je anders spreken.

Het belichamen van leiderschap kan je trainen

Sommige leiders hebben deze kwaliteiten van nature. Je herkent ze direct. Hun leiderschap is oprecht en natuurlijk. Het goede nieuws is dat je belichaamd leiderschap kunt trainen. Dat kan aan de hand van Embodied Learning, waarin je persoonlijk leiderschap traint op basis van lichaamsgerichte oefeningen. Meer informatie over Embodied Learning vind je via deze link.

Begin 2021 verscheen mijn boek Stevig staan in intense situaties, Balans in je leiderschap met Embodied Learning. In dit boek vind je informatie en oefeningen over verbinding, diep luisteren en waarachtig spreken.

Als je aan den lijve wilt kennismaken met Embodied Learning doe dan mee aan de workshop ‘Stevig staan in intense situaties’ of de workshop ‘Sterker door obstakels’

Noot: het interview van Letterman met Obama is te zien op Netflix in het eerste seizoen van ‘My next guest needs no introduction with David Letterman’. 

Wil je leren over Embodied Leadership?

Download hier een mp3 met een oefening Embodied Learning. Het is een korte versie van een oefening uit mijn boek, over drie assen in je lichaam die je helpen om als leider of begeleider letterlijk en figuurlijk stevig te staan.