stevig staan

Stevig staan in intense situaties

Leer stevig staan in intense situaties. Intense situaties zijn interessante leermomenten. In sommige van die situaties zijn we op ons best. Op andere intense momenten raken we uit balans. Wil jij leren steviger te staan in intense situaties?

Stevig staan in intense situaties

Iedere ochtend oefen ik verschillende soorten evenwichtshoudingen. Sommige daarvan zijn behoorlijk intens: ze vragen om concentratie en spiertraining. Het vergt dus een zekere inspanning om ontspannen te blijven staan. Fascinerend is dat je de ene dag stabieler staat dan de andere, zonder aanwijsbare oorzaak. Door dagelijkse oefening kan die stabiliteit enorm verbeteren.

Intense situaties zijn net als dit soort oefeningen een uitdaging voor je evenwicht. Het is een hele kunst om ontspannen te blijven staan. Dat maakt het juist zo interessant. Grotere en kleinere problemen in ons leven geven voortdurend de gelegenheid om te onderzoeken hoe je open, ruim en ontspannen aanwezig kan blijven. Vooral als het echt spannend wordt, bijvoorbeeld in tijden van Corona.

Wat is een intense situatie?

Intense situaties zijn er in alle soorten en maten. Van overkokende melk, tot een kind dat valt of een botsing met een onuitstaanbare collega op het werk. Om maar te zwijgen van Intense Situaties met een hoofdletter: geboorte, dood, ziekte, scheiding, faillissement, brand, of een pandemie. In je leven krijg je voortdurend grotere en kleinere uitdagingen voorgeschoteld die je uit evenwicht kunnen brengen.

Intensiteit geeft stress

Intense situaties roepen een stressreactie op in je lichaam. “Het stress-systeem is niet aangepast aan de uitdagingen van de moderne tijd”, zegt professor Witte Hoogendijk, hoogleraar en psychiater op het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Samen met journaliste Wilma de Rek schreef hij het boek Van Big Bang tot Burn Out. Ons stress systeem is evolutionair verouderd. Het was oorspronkelijk bedoeld als adequate reactie op levensbedreigende situaties, maar wordt nu voortdurend geprikkeld. Door psychologische stress, maar bijvoorbeeld ook door onze mobiele telefoon. Ons alarmsysteem reageert dus op stress-prikkels alsof het levensbedreigende situaties zijn. We hebben onnodig de neiging te bevriezen, vechten of vluchten.  Lees er meer over in dit artikel

Leren omgaan met intensiteit

In plaats van te bevriezen, vechten of vluchten, kan je leren omgaan met intensiteit. Dat gaat niet vanzelf. Daar is inspanning en concentratie voor nodig. Met andere woorden: je kan trainen om ontspannen aanwezig te zijn. Als je je spanningen leert doorgronden, ontdek je wat loslaten is.  Dan kan je ontspannen en wakker aanwezig zijn, ook in lastige situaties. Dat versterkt je persoonlijk leiderschap. Sterker nog: intense situaties worden een schitterende mogelijkheid om aanwezig te zijn vanuit je volledige potentieel.

Wil jij stevig staan in intense situaties?

Train jezelf om stevig te staan in de workshop ‘Stevig staan in intense situaties’ ! Er is een online variant en een live variant.

Lees mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’. Je kunt het bestellen via deze link

holding space persoon sterrenhemel

Holding Space voor leiders

Vertrouwen op collectieve intelligentie

Holding Space is het scheppen van een veilige ruimte waarin mensen hun waarheid kunnen spreken en kunnen leren. Een essentiële leiderschapsvaardigheid dus. Maar hoe creëer je zo’n veilige ruimte in je groepen?

Holding Space stimuleert collectieve intelligentie

Ben jij als leider weleens helemaal beschikbaar voor iemands verhaal? Door te luisteren vanuit gelijkwaardigheid, zonder te oordelen of adviseren? Uit die ruimte ontstaan inzichten en oplossingen vanzelf. Dat scheelt een hoop energie! Als je op die manier aanwezig bent in je groepen, gaat de collectieve intelligentie in de groep het werk doen. Daarvoor is Holding Space een voorwaarde.

Waar komt Holding Space vandaan?

De term is internationaal bekend geworden door een blog van lerares, schrijver, coach en facilitator Heather Plett. De blog ging viraal in 2015, werd vertaald in meer dan 10 talen, in verschillende tijdschriften afgedrukt en geïntegreerd in onderwijsprogramma’s over de hele wereld. Sindsdien duikt het begrip overal op, ook in organisaties.

Holding Space grondhouding voor leiders

Holding Space is een grondhouding voor het maken van wezenlijk contact met jezelf en anderen, zonder veroordeling of advies. Je maakt ruimte voor wat er is door volledig aanwezig te zijn en de controle los te laten. Zo ontstaat ruimte voor transformatie, op persoonlijk en organisatieniveau.

Deze grondhouding vraagt openheid en bereidheid om diep te luisteren naar wat zich aandient. Zonder verwachtingen van waar het heen moet. Het is het tegenovergestelde van je ideeën opleggen. Centraal staat niet-weten en dat vraagt lef.

Je taak als leider is volledig aanwezig zijn, zodat alle deelnemers zich welkom voelen. Ook degenen die kritische geluiden laten horen. Als dit je goed lukt, ontstaat een ruimte waarbinnen nieuwe mogelijkheden en perspectieven zichtbaar worden. Voor alle deelnemers, inclusief voor jou als leider.

Vertrouwen op collectieve intelligentie

Het creëren van Holding Space is niet gemakkelijk. Als leider ben je namelijk volop gewend en getraind om in gesprekken precies het omgekeerde te doen van wat in de alinea hierboven beschreven staat.

Open luisteren is lastig. Observeer maar eens wat er in je gedachten allemaal langs komt als je luistert. Je hoofd zit vol met goed bedoelde adviezen, verwachtingen en oplossingen. Het vraagt oefening en geduld om te luisteren zonder oordelen. Je moet leren daadwerkelijk te vertrouwen op de intelligentie in de groep. Pas dan kun je loslaten en Holding Space faciliteren.

Het effect van Holding Space in groepen

  • Een sfeer van diversiteit en inclusiviteit
  • Obstakels en blinde vlekken lossen vanzelf op
  • Nieuwe perspectieven en mogelijkheden ontstaan moeiteloos
  • Iedereen neemt eigen verantwoordelijkheid
  • Er is ruimte voor verrassing en verwondering

Wil jij Holding Space leren faciliteren? 

Holding Space is een kernthema van het programma Embodied Learning. Download de brochure via deze link.

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’, lees je meer over Holding Space in de praktijk. Je kunt het bestellen via deze link

Ervaar wat Holding Space voor je kan doen

collectieve intelligentie spreeuwen

Collectieve intelligentie: minder hard werken en betere resultaten

Een enorme zwerm spreeuwen kan zonder leider verbazingwekkend complexe bewegingen uitvoeren. Zonder dat ze ook maar één keer tegen elkaar aanbotsen. Soepel, wendbaar en in harmonie bewegen ze zich voort. Als één lichaam. Is dat collectieve intelligentie?

Collectieve intelligentie?

Heb je weleens gezien welke ongelofelijke bewegingen een grote zwerm spreeuwen met elkaar kan uitvoeren? Kijk en geniet van deze sfeervolle video van Roald van Stijn. Hij filmde een spectaculaire zwerm spreeuwen in de Utrechtse avondlucht en zette er muziek onder van Eefje de Visser.

Hoe komt het dat een groep vogels zo afgestemd met elkaar kan bewegen? Het lijkt alsof ze samen één lichaam vormen. In een boek over collectieve intelligentie las ik dat een zwerm vogels zo met elkaar kan vliegen door een klein aantal eenvoudige regels. Regels die genetisch ingebouwd zijn.

Deze regels sturen de onderlinge interactie aan:

  • een regel om in dezelfde richting bewegen
  • een regel voor samenhang
  • en een regel voor onderlinge afstand.

Wat de zwerm doet is dus geen bewuste samenwerking, maar een collectieve beweging. Dit alles doen zij zónder leider.

Collectieve beweging

Een manier om mensen zo’n collectieve beweging te laten ervaren, is een simpele loopoefening die ik regelmatig inzet in mijn trainingen Embodied Learning. Deze loopoefening laat grote groepen mensen ervaren hoe te bewegen als een geheel.

De enige regels die ik meegeef zijn:

  1. Je kunt lopen, rennen of stilstaan
  2. Ervaar bewust je eigen lichaam
  3. Wees je bewust van het sociale lichaam waarin je beweegt.

Vervolgens kunnen snelle en ingewikkelde bewegingspatronen ontstaan, zonder dat deelnemers ooit botsen.

De bevindingen zijn fascinerend. Soms hebben deelnemers individueel de ervaring dat ze de leider zijn, omdat de groep steeds de richting neemt die zij ook namen. Toch is er net als bij de vogels geen enkele leider. Het is de kracht van collectief bewegen met aandacht voor het geheel.

Is collectieve beweging een vorm van collectieve intelligentie?

Wendy Jansen e.a. publiceerden in 2016 hun boek Collectieve intelligentie, de uitdaging voor de organisatie van nu. Zij definiëren collectieve intelligentie als het vermogen van een collectief (een groep mensen, planten, cellen, micro-organismen en/of machines) om problemen op te lossen.

Collectieve intelligentie ontstaat in groepen mensen bij voldoende interactie en een korte ‘feedbackloop’, zodat deelnemers direct ervaren wat het effect is van hun gedrag. Andere wezenlijke voorwaarden voor het ontstaan van collectieve intelligentie zijn volgens de schrijvers dat de groep divers is samengesteld, dat iedereen meedoet en het een veilige omgeving is.

Collectieve intelligentie in de praktijk

De intelligentie van de groep kan worden ingezet om samen te leren of problemen op te lossen. Met behulp van een klein aantal gedragsregels die diversiteit, inclusiviteit en veiligheid bewaken, blijkt een groep al in staat om zinvolle gesprekken te voeren waaraan alle deelnemers een unieke bijdrage leveren. Zelfs binnen een complexe of stressvolle situatie. Een concreet voorbeeld daarvan vind je in deze blog over luistercirkels en collectieve intelligentie.

Een ander voorbeeld van collectieve intelligentie in de praktijk vind je in deze TED talk van Sugata Mitra over zelforganiserende leeromgevingen. Hij plaatste computers in afgelegen delen van de wereld en boekte spectaculaire leerresultaten bij groepen kinderen die niet bekend waren met computers, noch met de Engelse taal. Mitra zette onder andere Britse grootmoeders in voor de veiligheid: om de kinderen aan te moedigen!

Collectieve intelligentie aanspreken

Door de collectieve intelligentie aan te spreken, ontstaan dus oplossingen en leerervaringen die je eerst niet voor mogelijk had gehouden. Als trainer Embodied Learning leer ik leiders (trainers, leidinggevenden, coaches) om deze intelligentie bewust in te zetten.

Lichaamsbewustzijn is daarbij een essentieel instrument: bewustzijn van je eigen lichaam en het sociale lichaam van de groep. Het gaat erom dat je als leider in groepen de juiste plek inneemt. Niet groter of kleiner dan je bent. Gericht zijn op leiderschap waarin het niet draait om jou als leider, maar om de wijsheid van de groep waarmee je werkt.

Als je die authentieke en respectvolle plek inneemt, nodig je alle groepsleden uit om dat ook te doen. Dan hoef je niet alleen minder hard te werken als leider, maar zijn de resultaten rijker dan je kon bedenken. Wie weet ben je op den duur overbodig!

Meer lezen over collectieve intelligentie?

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’ lees je meer over het werken met collectieve intelligentie. Je kunt het bestellen via deze link

Lees mijn blog Holding Space voor Leiders en de blog Systemisch werk en Embodied Learning.

Mensen systemisch werk tijdens Embodied Learning

Systemisch Werk en Embodied Learning

Foto: www.systemischmensenwerk.nl

Systemisch Werk maakt de collectieve wijsheid in een groep beschikbaar via fysieke waarnemingen. Wist je dat er nog meer manieren zijn om de collectieve wijsheid in groepen aan te spreken, die prachtig aansluiten op Systemisch Werk? Je lichaam is de sleutel.

Meer over Systemisch Werk en Embodied Learning lees je in mijn boek Stevig staan in intense situaties.

Systemisch werk en Embodied Learning

Jaren geleden ben ik uitgebreid opgeleid in Systemisch Werk. Ik ben getraind in zowel Familie-opstellingen als Organisatieopstellingen bij verschillende docenten. Het is één van de belangrijkste wortels van mijn werk.

Systemisch Werk heeft me geholpen in mijn persoonlijke ontwikkeling en mijn werk als trainer en begeleider enorm beïnvloed. Het belangrijkste dat ik ervan heb geleerd is dat in elke groep een schat aan onbewuste kennis leeft. Die kennis is beschikbaar voor iedereen, mits de sfeer in de groep veilig en inclusief is. Het naar de oppervlakte brengen van die onbewuste kennis is een kernvaardigheid voor iedereen die groepen begeleid.

De collectieve intelligentie in een groep laten werken

In Opstellingengroepen heb ik ervaren welke magie ontstaat als iedereen aanwezig is vanuit dienstbaarheid aan het geheel. Het is ongelofelijk hoeveel diepgang dan ontstaat en welke leerervaringen mogelijk zijn. Er ontstaat meer wijsheid dan die van de begeleider of de individuele deelnemers. De collectieve intelligentie van de groep gaat werken, oplossingen en inzichten ontstaan moeiteloos.

Hoe kan je als begeleider van groepen die wijsheid aanspreken, ook als je geen opstellingen begeleidt? Dat lukt als je werkt vanuit de volgende 3 kernthema’s:

  1. Helemaal aanwezig zijn
  2. Luisteren naar jezelf en anderen, vanuit je lichaam
  3. Werken vanuit niet-weten 

Ten eerste: Helemaal aanwezig zijn (Embodied Presence)

Een kernvraag voor elke groepsbegeleider, of je nu trainer, teamcoach of leidinggevende bent, is: hoe kan je volledig en authentiek aanwezig zijn in groepen? Sensitief aanwezig zijn in elk moment, zodat je zuiver waarneemt wat er gebeurt in je groep? Dat kan als je je leiderschap volledig belichaamd. Ik noem dat Embodied Presence. Die kwaliteit van aanwezig zijn, is een fysieke ervaring. Je lichaam is het instrument waarmee je voelt of je op je plek bent. Het is ook het instrument waarmee je je plek inneemt, en dat kan je oefenen. Voorwaarde is dat je geest en lichaam gesynchroniseerd zijn: dat je geest geland is in je lichaam. Die kwaliteit van aanwezig zijn kan je trainen.

Ten tweede: Luisteren vanuit je lichaam (Embodied Listening)

Als begeleider wil je graag precies waarnemen wat er in je groepen gebeurt, zodat je adequaat kunt reageren. Zuiver waarnemen doe je met je lichaam, door al je zintuigen in te zetten. Niet alleen door te kijken wat er gebeurt, maar vooral ook door te luisteren en te voelen. Luisteren voorbij de woorden en voelen wat er gebeurt in je lichaam en het geheel van de groep. Die waarnemingen kan je vervolgens dienstbaar maken aan de groep, door erop te reageren. Soms door te vertellen wat je opmerkt, soms door te handelen. Diep luisteren is een fysieke ervaring die je kunt oefenen.

Ten derde: Werken vanuit niet-weten (Embodied Action)

Bert Hellinger, de grondlegger van Systemisch Werk, beschrijft dat je als opstellier werkt vanuit ‘het lege midden’: totaal open voor wat er speelt in het veld waarmee je werkt. Werken vanuit niet-weten, door niet te oordelen over jezelf, de deelnemers in de groep, en de wereld. Maar hoe doe je dat? Niet-weten is een houding die je kunt oefenen. Je kunt leren in je lichaam waar te nemen waar de groep heen beweegt en je begeleiding daarop baseren. Een voorwaarde daarvoor is dat je als leider functioneert vanuit je eigen midden. Dan ben je een kruispunt tussen alles wat er gebeurt. In je midden zijn betekent dat je alle kanten op kan. Je weet spontaan hoe je moet handelen. Ook dat is een fysieke ervaring waarin lichaam en geest samenvallen.

Collectieve intelligentie aanspreken door Embodied Learning

Als trainer, leidinggevende of coach kan je dus lerenom via jouw lichaamsbewustzijn de collectieve intelligentie van groepen aan te spreken. Door volledig aanwezig te zijn, te luisteren vanuit je lichaam en niet-weten toe te laten in je manier van werken. In tegenstelling tot je denken, kan je er onvoorwaardelijk op vertrouwen dat je lichaam precies weet wat op dit moment relevant is. Op basis daarvan kan je effectief handelen. Embodied Learning traint je lichaamsbewustzijn, zodat je het maximaal kan inzetten om collectieve intelligentie aan te spreken. Zo kan je ontspannen in plaats van hard werken.

Wil je hier actief mee aan de slag?

In het programma Embodied Learning leer je werken met de collectieve intelligentie van groepen.

Meer lezen? 

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’ lees je meer over Systemisch Werk en Embodied Learning. Je kunt het bestellen via deze link

sensitief leiderschap springhaan

Sensitief leiderschap: zet je gevoeligheid effectief in!

Regelmatig hoor ik van leiders dat ze last hebben van hun gevoeligheid. Ze willen graag leren om zich in het werk beter af te sluiten. Ik ben daar geen voorstander van. Hoe opener je bent, hoe beter indrukken kunnen doorstromen. Sensitief leiderschap is een goudmijn van informatie.

Te gevoelig? Benut het in je voordeel!

Ben jij iemand die energie lekt in drukke omgevingen? Die zichzelf verliest in sommige gesprekken en die regelmatig het gevoel heeft teveel indrukken te krijgen? Staan je antennes meestal wijd open? De kunst is om jezelf niet te verliezen in die informatie, maar helemaal aanwezig te blijven. Dat is de kern van sensitief leiderschap.

Door sensitiviteit je werk versterken

In mijn praktijk komen zowel mannelijke als vrouwelijke leiders die last hebben van hun eigen sensitiviteit. Zelf ben ik er ook zo één die veel waarneemt. Van die gevoeligheid heb ik mijn werk gemaakt. Ik leer leiders om hun sensitiviteit tot een krachtbron te maken.

Mijn ervaring is dat sensitiviteit je werk juist versterkt. Als je het maar op de juiste manier weet in te zetten. Open antennes geven waardevolle informatie. Als je tenminste leert om je er niet in te verliezen.

Je lichaam inzetten tijdens je werk

3 manieren om je lichaam in te zetten tijdens het werk

Je zit in vergadering, maar bent in gedachten nog bezig met de vorige bespreking. Of je praat met iemand en denkt ondertussen aan het volkoren brood dat je niet moet vergeten bij de supermarkt straks. Je werkt op je computer en ‘ping’ daar is weer een appje op je telefoon. Herkenbaar?

Lichaamsbewustzijn in de sluimerstand

Tijdens het werk zijn we een groot deel van de tijd afwezig. Je lichaam is er wel, maar je aandacht is ergens anders. Dat vermindert je focus, het vertroebelt je waarneming en het verhoogt de ervaren werkdruk. Bovendien mis je veel relevante informatie. Een gemiste kans. Je lichaam is een waardevolle bron van informatie. Zorg dat je het benut!

Hoe zet je je lichaam áán?

Als je helemaal aanwezig wil zijn, zet dan je lichaamsbewustzijn in. Dat is de sleutel naar optimaal functioneren. (Voel je je lichaam terwijl je deze blog zit te lezen?)

Je lichaam geeft informatie op 3 niveaus.

1. Je lichaam als stress-thermometer

Je lichaam zendt voortdurend signalen uit over je eigen welbevinden, je behoeften, je vitaliteit. De kunst is om tijdens het werken goed naar deze signalen te luisteren: nu is het tijd voor pauze, dit telefoongesprek komt ongelegen, contact met deze persoon geeft me energie.
Een deelnemer aan mijn leergang Embodied Learning formuleerde het als volgt: “Ik wil mijn stress-thermometer beter leren lezen”. Als je bewust bent van die thermometer kan je meer ontspannen en gefocust functioneren.

2. Je lichaam als kaart van je omgeving

Als je bewust ben van je lichaam kan je beter luisteren en meer waarnemen. Je hebt gedetailleerde informatie over je omgeving. Je weet: wat speelt hier echt, wat zit er in de weg, welke woorden of acties passen hier, wat is de volgende stap.
Een deelnemer aan mijn leergang vertelde na afloop: “Het lijkt wel of ik intelligenter ben, ik weet precies welke beslissingen ik moet nemen.”

3. Je lichaam als satellietschotel

Wat minder mensen weten: lichaamsbewustzijn nodigt de wijsheid in groepen uit. Met je aanwezigheid spreek je de collectieve intelligentie aan.
Je hebt ruimte voor verschillende perspectieven, zicht op wat er nodig is en intuïtieve kennis van de toekomst. Je impact is groter; de omgeving is meer geneigd met je mee te bewegen. Daardoor hoef je minder hard te werken.

Tijdens de leergang Embodied Learning leer je op alledrie de niveaus.

  • Over ontspannen en gefocust functioneren.
  • Over dieper luisteren en helder waarnemen, met doorbraken als gevolg.
  • Over minder hard werken doordat je de collectieve intelligentie aanspreekt en daarop vertrouwt.

Kennismaken met Embodied Learning?

onderstroom in tweegesprekken

De onderstroom in het tweegesprek

 ‘Een van onze sterkste wapens is de dialoog’ – Nelson Mandela

De onderstroom geeft informatie

Als leidinggevende of coach zijn tweegesprekken een belangrijk onderdeel van je werk. Je wilt graag een goede verbinding in je gesprekken. Die verbinding ontstaat niet alleen door woorden. Er is een onderstroom die nog veel belangrijker is dan de verbale uitwisseling. Contact met deze onderstroom kan je trainen aan de hand van gesprekken zonder woorden. Bij gebrek aan verbale inhoud is je aandacht vanzelf meer bij andere aspecten van de communicatie.

Verbinding

Verbinding is niet eenvoudig te definiëren, maar we weten allemaal hoe het voelt wanneer er werkelijk contact is. In dit filmpje zie je hoe eigenaardig een gesprek met een robot verloopt. Je kan een robot wel kunstjes leren en menselijke mimiek bijbrengen, maar er is geen sprake van echte verbinding.

De opbouw van een dialoog

Een conversatie is opgebouwd uit geluid en stilte, net als muziek. Je kunt een gesprek zien als een dans, waarin stilte en spreken elkaar afwisselen in een ritme dat je samen maakt. Je antwoordt beurtelings op elkaars woorden. In een gesprek ben je vaak gericht op de verbale inhoud van een conversatie. Zelfs als je hebt geleerd om op de non-verbale communicatie te letten, gaat een gedeelte van de informatie aan je voorbij.

Behalve de woorden en lichaamstaal zijn er namelijk ook andere factoren die een rol spelen in een gesprek zoals de snelheid, de toon, de mate van aanwezigheid van de deelnemers, patronen van openheid en afsluiting. Elk gesprek is een unieke combinatie van een deze factoren. Die combinatie leidt tot een ervaring van verbinding. Een robot begrijpt dat niet.

Gedeelde taal creëren

Ieder mens heeft een eigen taal. In een tweegesprek op basis van verbinding, creëer je samen een gedeelde taal. Dat kan je trainen door middel van muziek of beweging. Kijk en luister naar deze muzikale top-improvisatie, waarin een inspirerende gedeelde taal ontstaat.

Embodied Listening

In mijn workshop Embodied Listening onderzoeken we de choreografie van het tweegesprek. Je voert een aantal gesprekken met simpele bewegingen in plaats van woorden. Vaak zijn die gesprekken betekenisvol, diepgaand, en soms wordt er enorm gelachen. Tijdens een gesprek zonder woorden val je namelijk uit je gewoontepatronen van luisteren en spreken. Je moet het hebben van je spontane invallen. Daarin wordt de onderstroom in het gesprek zichtbaar. Dat wat zich afspeelt tussen de woorden: de verbinding zelf, de essentie van wat we uitwisselen, de kwaliteit van de ontmoeting. Deelnemers vinden deze gesprekken één van de meest leerzame onderdelen van het programma Embodied Learning.

Wil jij de onderstroom in je gesprekken leren herkennen?

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’ kan je meer lezen over de onderstroom in gesprekken en in organisaties. Je kunt het bestellen via deze link

collectieve intelligentie

Luistercirkels faciliteren collectieve intelligentie

– Interview met Paula Kolthoff van Embodied Learning

Luistercirkels faciliteren collectieve intelligentie. Ze zorgen voor verbinding en ontsluiten nieuwe oplossingen en ideeën. Paula Kolthoff, trainer, coach en expert belichaamd leren, vertelt in dit interview hoe deze werkwijze als interventie bij complexe of innovatieve processen binnen organisaties tot verrassende resultaten leidt.

Interview door Petra Hiemstra, www.haagsehoogvliegers.nl, 28 september 2018.

Luistercirkels faciliteren collectieve intelligentie? Vertel!

Een luistercirkel is een groep van maximaal 12 personen die bij elkaar komen om gedurende een uur naar elkaar te luisteren aan de hand van een concrete vraag of thema. In deze fase luisteren alle groepsleden naar elkaar en vindt er geen discussie plaats. Dat kan kan eventueel in een volgende fase. De cirkel wordt gefaciliteerd door een begeleider, die ik ‘facilitator’ noem. Meestal spreken en luisteren groepen naar elkaar in meerdere rondes. De eerste cirkel begint dan met een korte inleiding waarin de bedoeling en de werkwijze wordt uitgelegd. Het luisteren naar elkaar in luistercirkels is een vrij gestructureerd proces. Van tevoren spreek je met elkaar een aantal simpele basisregels af. Bijvoorbeeld dat iedereen spreekt vanuit eigen ervaring, niet om elkaar te overtuigen. Dat iedereen het bij de essentie houdt, zodat alle deelnemers tijd hebben om te spreken. En we maken afspraken over vertrouwelijkheid.

Het mooie van een cirkel is dat iedereen gelijk is, niemand heeft een aparte positie. Iedereen komt aan het woord, ook mensen die niet zo vanzelfsprekend het woord nemen. De deelnemers zitten er elk met hun eigen perspectief, wijsheid, kennis, vanuit hun eigen achtergrond en netwerk. Die verschillen zijn zo waardevol! De cirkel maakt het mogelijk om al die rijkdom te benutten.

Wat is jouw rol als facilitator?

Als facilitator begeleid ik groepen mensen om diep naar zichzelf en anderen te luisteren. De vraagstelling is afhankelijk van het doel. Het gaat om het voeren van het echte gesprek. In veranderprocessen kan ik bijvoorbeeld deelnemers uitnodigen om te vertellen wat er ècht in ze om gaat. Waar ze energie van krijgen, waar ze tegenop zien of waar ze bang voor zijn. Dat moet soms van ‘diep’ komen. Voor veel mensen is het spannend om te vertellen wat ze echt belangrijk vinden, of waar ze zich zorgen over maken. In sommige cirkels komt pijn naar boven, bijvoorbeeld na een fusie. Als daarnaar geluisterd wordt, ontstaat er vanzelf ruimte voor de toekomst. Luisteren is een vorm van erkenning. Het brengt verbinding en beweging. Vaak wordt er in de cirkels ook enorm gelachen. Luistercirkels zijn een bron van ontspanning, energie en nieuwe oplossingen.

Soms is het doel van een cirkel verwerking en het maken van een nieuwe start na een verandering, zoals een fusie of een crisis. Dan werken we met vragen als: “ Wat heb jij meegemaakt? Waar rouw je om? ” “ Wat wil je behouden?” Wat is voor jou de winst in de nieuwe situatie?”. Bij innovatieve processen, ligt de nadruk vooral op het genereren van ideeën. Dan gaat het om vragen als: “Welke suggesties heb jij om de situatie te verbeteren? Wat vind jij dat er moet veranderen? En: wat wil jij bijdragen?”

Je kunt een cirkel ook goed inzetten bij het maken van beslissingen waaraan iedereen een bijdrage levert.

Ik grijp zo min mogelijk in. Als facilitator heb je een voorbeeldfunctie door de manier waarop je luistert. Ik luister of iedereen aan het woord komt, nodig zwijgzame mensen uit om het woord te nemen, merk op of iemand meer spreektijd nodig heeft. Essentieel is om in balans te blijven op lastige momenten, bijvoorbeeld wanneer emoties hoog oplopen.

Wanneer dat nodig is, herinner ik de deelnemers aan een aantal basisprincipes. Denk aan gedeelde verantwoordelijkheid voor het scheppen van een veilige luisterruimte. Het belangrijkste wat ik als facilitator kan bijdragen, is het bewaken van die ruimte.

Als we binnen een organisatie meerdere groepen tegelijkertijd faciliteren, bespreken we de luistercirkels na in de groep van facilitators. Zo krijgen we overzicht over de reis die de groepen doormaken: wat zijn overeenkomsten, wat zijn verschillen, waar liggen kansen. We bespreken wat een volgende stap zou kunnen zijn, wat zinvolle vragen zijn om mee te werken. En we leren van elkaar.

De ontwikkeling in de cirkels wordt – met toestemming van de groepen – geschetst aan het kernteam van de organisatie, dat verantwoordelijk is voor het veranderingsproces als geheel.

Diep luisteren – hoe kijk jij daarnaar?

Diep luisteren is een kwaliteit van luisteren die ieder mens in huis heeft. Maar de meesten van ons zijn er niet in getraind. Gesprekken gaan gewoonlijk over het bevestigen van je persoonlijke mening, hoe subtiel ook. Diep luisteren is wezenlijk anders. Als luisteraar ben je met volle aandacht aanwezig bij de spreker, terwijl je tegelijk opmerkt wat er in jezelf om gaat. Je kan pas werkelijk horen wat iemand zegt als je tijdelijk je eigen mening, associaties en gedachten parkeert. Het opschorten van je eigen mening geeft de mogelijkheid om open te staan voor nieuwe perspectieven. Luisteren creëert een leerervaring.

Bij diep luisteren hoort waarachtig spreken: je luistert naar binnen wat je werkelijk wilt zeggen. Je spreekt uit wat waar is voor jou op dit moment. Daar is moed voor nodig. Een luistercirkel is een groep moedige mensen. Daarom is veiligheid zo belangrijk.

Vertraging is een essentieel ingrediënt voor een luistercirkel. Aanwezig zijn zonder haast. Ruimte laten tussen verschillende sprekers. Dan kan je goed waarnemen wat er in jezelf omgaat, horen wat de spreker zegt en opmerken wat er leeft in de cirkel, van moment tot moment.

Hoe vertraag je een luistercirkel?

Luisteren is natuurlijk zo oud als de wereld. Er zijn verschillende culturen waarin de kunst van het luisteren verregaand is ontwikkeld. De Inuït hebben een traditie om in een kring bij elkaar te zitten en in stilte besluiten te nemen. In Afrikaanse landen wordt de luistercirkel ook ingezet om de wijsheid in de groep te benutten. Deze mentaliteit komt voort uit Ubuntu, de Afrikaanse levenshouding die ervan uitgaat dat jouw waarde als individu is wat je bijdraagt aan de gemeenschap. Indianen gebruiken een ‘talking stick’ om rust in te bouwen in een groep luisteraars. Dit is een item dat in het midden van de cirkel ligt weer en dat je pakt als je wilt spreken en teruglegt als je uitgesproken bent. Daarna mag iemand anders hem pakken. Dit is één van de technieken die een groep helpt vertragen. De Quakers hebben rituelen waarin stilte en luisteren een rol spelen bij het nemen van gezamenlijke besluiten. Luistercirkels zijn dus een beproefd middel om de intelligentie die in een groep aanwezig is te vieren en in te zetten.

Er zijn zoveel werkvormen mogelijk in een luistercirkel: er zijn contemplatieve werkvormen, je kan werken met stilte, met speeddates, met sociocratische besluitvorming.

Waarom is diep luisteren belangrijk voor hedendaagse organisaties?

Een mooie vraag! In een tijd die zo complex is als de onze moeten we samenwerken om tot inzichten en oplossingen te komen. Luistercirkels zijn een gezamenlijk onderzoek naar meer inzicht en duidelijkheid. Diversiteit is het uitgangspunt, gezamenlijk eigenaarschap. Uit die collectieve wijsheid ontstaan wederzijds respect, verrassende impulsen, en best denkbare oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken. Diep luisteren leidt tot collectief leiderschap.

Luisteren wordt door hedendaagse leiders zoals Scharmer, Laloux en Wheatley beschouwd als een wezenlijk kenmerk van de moderne leider. Waarachtige leiders stimuleren een luistercultuur, een inclusieve cultuur waarin alle stemmen in de organisatie worden gehoord, ook de afwijkende stemmen.

Jij bent trainer Embodied Learning en je traint leiders om leiderschap te versterken door lichaamsbewustzijn. Hoe helpt lichaamsbewustzijn bij diep luisteren?

Lichaamsbewustzijn is heel relevant bij diep luisteren. Werkelijk luisteren doe je namelijk met je hele lichaam. Een aandachtige luisteraar luistert niet alleen met zijn of haar oren, maar ook met hart en buik. Heb je weleens gemerkt dat je beter luistert als je met iemand wandelt? Eigenlijk jammer dat zoveel besprekingen zittend worden gevoerd!

Ik stimuleer facilitators om luistercirkels te starten met een ontspanningsoefening van een paar minuten. Dat maakt een groot verschil in de luisterkwaliteit van een cirkel. Deelnemers merken dat ook op. Zo’n oefening helpt om te luisteren vanuit volledige aandacht en concentratie. Als de aandacht in een cirkel afdwaalt of de emoties hoog oplopen nodig ik de deelnemers uit om met de aandacht naar het lichaam te gaan. Door even naar jezelf te luisteren ben je daarna weer beschikbaar om te luisteren naar het geheel.

Facilitators kunnen lichaamsbewustzijn inzetten om zelf optimaal aanwezig te zijn in de cirkel. Bewust ademen helpt bijvoorbeeld om informatie in te nemen en weer los te laten. Op die manier kan je fris blijven waarnemen wat er gebeurt, ook als de situatie ingewikkeld is. Je kan je kwaliteit van luisteren trouwens levenslang trainen en verdiepen.

Hoe wil jij luistercirkels verder inzetten om de collectieve intelligentie te faciliteren?

Ik zet me in voor ontwikkelingsprocessen waarbij de wijsheid van de groep wordt gewaardeerd en ingezet. Er is zoveel intelligentie in organisaties die nog niet wordt benut! Luistercirkels zijn toepasbaar bij alle veranderingsprocessen waar het van belang is om collectieve intelligentie aan te spreken. Je kan daarbij denken aan een transitie naar zelfsturing, aan nieuwe complexe ontwikkelingen in een organisatie, of het nemen van breed gedragen besluiten.

Afgelopen zomer heb ik bijvoorbeeld luistercirkels begeleid voor een internationale organisatie in een leiderschapscrisis. Prachtig werk omdat  boosheid, verwarring en teleurstelling transformeerden in nieuwe, frisse ideeen over de toekomst van de organisatie. Het ontwikkelen van een luistercultuur is essentieel voor organisaties op zoek naar wezenlijke vernieuwing.

Paula Kolthoff (1964) werkt sinds ruim 25 jaar als trainer, adviseur en coach. Haar missie is om leiderschap te versterken door lichaamsbewustzijn. Ze laat individuen en organisaties ervaren dat leiderschap verdiept en versterkt als je de wijsheid van je lichaam laten spreken. Lichaamsgericht luisteren is het hart van haar werk. Vanuit haar bedrijf helpt ze individuen en organisaties beter naar zichzelf en naar elkaar te luisteren. Meer informatie over haar werk vind je op haar website: www.embodiedlearning.nl

Kennismaken met Embodied Learning?

Meer lezen? Literatuur:

  • Baldwin, C. & Rogers, R. (2010). The Circle Way: A Leader in Every Chair. Berret-Koehler Publishers
  • Bohm, D. (2018). Over dialoog. Helder denken en communiceren. Uitgeverij Ten Have.
  • Laloux, F. (2015). Reinventing Organizations – Nederlandse editie. Uitgeverij Lannoo-Campus.
  • Scharmer, O. (2018). The Essentials Of TheoryU. Core Principles and Applications. Berret-Koehler Publishers.
  • Wheatly, M. (2017). Who Do We Choose To Be? Berret-Koehler Publishers.
  • Zimmermann, J & Coyle, V. (2009). The Way of Council. Bramble Books.
reinventing organizations in de praktijk

Reinventing Organizations in de praktijk

Het boek werd door velen enthousiast gelezen, maar in de praktijk blijkt zelfsturing niet eenvoudig. Hoe heeft Reinventing Organizations zich ontwikkeld in de praktijk? Frederic Laloux vertelt en luistert tijdens een evenement rondom zelfsturing in juni 2018.

Meesterlijk luisteren

Tijdens zijn bijdrage zit Laloux ontspannen op het podium te luisteren hoe het publiek uitwisselt over een vraag. Een mooie metafoor voor zijn aanpak: stilstaan bij wat zich aandient tijdens een transitie.

De transitie naar zelfsturing kan alleen slagen als de leider stilstaat bij zijn/haar drijfveren. Dan wordt het traject een interessant avontuur in plaats van een ingewikkelde verandering. Laloux luistert naar leiders en vraagt door tot hij bodem voelt. (“What hurts your integrity?”)

Meesterlijk luisteren is geen vaardigheid, maar een oprechte mentaliteit van verbinding met een situatie. Die mentaliteit heeft een transformerende invloed op je omgeving: je team, de groepen waarvoor je spreekt, de organisatie waarin je werkt.

Luisteren waar het heen wil

Het gaat om luisteren waar een situatie heen wil, controle loslaten en dan nieuwe stappen durven zetten buiten gebaande paden. Hij noemt in zijn boek Reinventing Organizations verschillende manieren om organisaties te helpen een luistercultuur te ontwikkelen: een vergadering beginnen met stilte, elkaar complimenten geven binnen een groep, ruimte voor gesprek over persoonlijke vraagstukken, verhalen vertellen via een open microfoon. Tijdens het event gaf hij het voorbeeld door niet alleen te luisteren naar de inhoud van een vraag, maar ook naar de toon: “dat klinkt alsof jij zelfsturing zwaar vindt”.

Luisteren = durven stilstaan

Luisteren is durven stilstaan bij wat er speelt. Dat kan alleen als je helemaal aanwezig bent, dus door te stoppen met rennen. In mijn werk als trainer en adviseur merk ik dat dit een grote stap is voor de meeste mensen in organisaties. Tegelijk brengt luisteren een enorme verrijking binnen je werkomgeving. Een praktijkvoorbeeld:

Reinventing in de praktijk

Enige tijd geleden begeleidde ik samen met collega’s een uitgebreid persoonlijk leiderschapstraject in de zorg op basis van Reinventing Organizations.  Binnen de organisatie waren veel gevoelens van onvrede. Er was een continue stroom van veranderingen, met weinig effectieve communicatie. Essentieel bij een dergelijk traject is het ontwikkelen van een luistercultuur

Als begeleider en adviseur vind ik het altijd spannend wat van zo’n traject overblijft nadat ik ben vertrokken. Het gaat er immers om dat er echt iets verandert. Een jaar later spreek ik een medewerker.

Deze medewerker heeft het initiatief genomen om mensen samen te brengen die de organisatie verder willen vernieuwen. Doel is om een veilige ruimte te scheppen waarin deelnemers kunnen uitwisselen en van elkaar leren op basis van openheid en gelijkwaardigheid. Er is geen officiële leider; meerdere deelnemers zijn ervaren in het faciliteren van groepen of het begeleiden van oefeningen. Inmiddels komt deze zelforganiserende groep 4x per jaar een dagdeel bij elkaar.

Elke bijeenkomst begint met luister- en waarnemingsoefeningen. Vervolgens brengt iemand een stukje theorie of een video in over organisatieontwikkeling. Daarna bespreken ze in kleine groepjes waar mensen tegenaan lopen in de organisatie, op basis van de Case Clinic methode van Otto Scharmer.

De groep groeit snel omdat iedereen bij de volgende bijeenkomst een introducé meeneemt. Niemand is dus uitgesloten van deelname en iedereen bepaalt wie erbij hoort. Gaandeweg sluiten deelnemers aan uit alle afdelingen en lagen van de organisatie, inclusief de Raad van Bestuur. De initiator vertelt dat de bijeenkomsten verbinding, blijheid en energie genereren. 

Wil jij als leider, manager of coach beweging brengen door te luisteren? 

voorbereiden op topprestatie

Een topprestatie neerzetten

Wil jij in je werk een topprestatie neerzetten? 

Twee deelnemers aan mijn programma Embodied Learning trainen voor een marathon.

De ene persoon vertelt dat hij traint volgens een loopschema dat hij steeds bijstelt. Daarnaast werkt hij op verschillende andere manieren aan zijn conditie. Behalve een personal coach, heeft hij een team helpers om zich heen. Hij slikt een aantal supplementen en loopt in een professionele uitrusting. De marathon ziet hij als een belangrijke prestatie die zijn leven glans geeft. Hij vertelt dat hij na afloop van het evenement een paar dagen moet bijkomen.

De ander zegt dat hij een enkele keren per week traint. Steeds volgens een eenvoudig schema met relatief korte afstanden. Op die manier heeft hij naast het werk en de trainingsavonden nog tijd voor zijn gezin. Hij slikt geen supplementen, maar eet gevarieerd en draagt er zorg voor om op gewicht te blijven. Sinds hij op deze manier traint hoeft hij nauwelijks bij te komen. Hij loopt met plezier en de dag na de marathon heeft hij eigenlijk alweer zin om te trainen.

Hoe zet jij topprestaties neer? 

Zo verschillend gaan mensen om met een grote uitdaging! Hoe doe jij dat? Check het aan de hand van de onderstaande vragen.

  • Hoe bereid jij je voor op een belangrijke gebeurtenis?
  • Hoe zorg jij voor je energie als je een topprestatie moet leveren?
  • Stel jij je planning regelmatig bij?
  • Trek je de kar alleen of doe je het samen?
  • Hoe blijf je fysiek in conditie?
  • Hoe is de balans tussen werk- en privé-tijd?
  • En hoe lang moet je bijkomen na afloop?

Leuk om in dit verband te lezen is het artikel van Abelkader Benali met als titel: Wie wil rennen moet leren uitrusten.

Wil jij leren om je energie beter te beheren?