Tag Archief van: lichaamsbewustzijn

sterker-door-obstakels

Sterker door obstakels

Door genegenheid
en aandacht wordt
koper goud.

Door genegenheid
en aandacht wordt
de doorn een mooie bloem.

Door genegenheid
en aandacht wordt
de gevangenis een groen weiland
.

Fragmenten uit het gedicht ‘De genegenheid’ van Rumi, in de vertaling van Kader Abdolah

Stel je voor dat je een podium opkomt en gaat staan voor een publiek. Zonder iets te zeggen of iets bijzonders te doen. Gewoon als jezelf, niet groter en niet kleiner. Wat gebeurt er dan met je? Je komt vermoedelijk niet alleen dat publiek, maar vooral jezelf tegen. Obstakels in de vorm van gedachten als: ‘Wat sta ik hier te doen?’ ‘Iedereen kijkt naar me, wat vinden ze van me?’ ‘Hoe kom ik hier zo snel mogelijk weg?!’ ‘Zouden ze kunnen zien dat mijn hart bonkt?’

Ongemak in bepaalde situaties kan je door oefening overstijgen. Dan wordt koper goud. Je kunt bijvoorbeeld leren om zichtbaar te zijn voor een publiek en ervan te genieten. De meeste obstakels kan je overwinnen met genegenheid en aandacht.

WAT IS EEN OBSTAKEL?

Een obstakel is een hindernis die je in de weg staat om te gaan waar je wil gaan, en te doen wat je wil doen. Obstakels komen en gaan, in verschillende soorten en maten. Sommige hindernissen zijn relatief klein: een steen op de weg, een file, je oppas komt niet opdagen. Grotere struikelblokken kan je tegenkomen in allerlei vormen. Angst voor zichtbaarheid, behoefte aan erkenning, langdurig slaapgebrek of vliegangst. Of in de vorm van personen: je leidinggevende, een lastige opdrachtgever of je pubers.

Er zijn mensen die nauwelijks last hebben van beren op de weg. Het lijkt wel alsof ze juist kracht ontlenen aan wat ze tegenkomen. Ze zien hindernissen als iets waarmee je kan werken, in plaats van als een probleem. Inspirerend!

OBSTAKELS ALS SPRINGPLANK

Obstakels kunnen je sterker maken. Je kan dat wat je tegenhoudt, gebruiken om vooruit te komen. Belemmeringen bieden gelegenheid om eigenschappen te ontwikkelen als geduld, creativiteit en moed. Er zijn prachtige levensverhalen van mensen die sterker zijn geworden door tegenslag. Oeroude verhalen zoals sprookjes en legenden, maar ook moderne verhalen.

Greet Vonk en Anja Jongkind deden onderzoek naar posttraumatische groei. Hun conclusie is dat sommige mensen sterker en wijzer worden na traumatische gebeurtenissen. Ze hebben van een doorn een bloem weten te maken. Dit is het boek dat zij erover publiceerden: PostTraumatische groei – Sterker door Ellende.

JE LICHAAM ALS BRON VAN TRANSFORMATIE

Niks mis dus met obstakels. Soms kom je in je leven nu eenmaal een rotsblok tegen, een spoorwegovergang of een verboden toegangsbord. De vraag is of je ze weet te benutten als een springplank of ze ervaart als een moeras.

Vaak kan je een obstakel wegnemen, er omheen bewegen of een nieuwe, onverwachte stap maken. Dan worden hindernissen een kans om voorbij je grenzen te groeien. Je zelfgebouwde gevangenis blijkt een vrije speelruimte te zijn.

Obstakels hebben een enorme transformerende kracht, die je kunt aanboren via je lichaam. Je kunt leren om ze in te zetten als springplank. Zodat je ook bij tegenwind aanwezig blijft met je volledige potentieel.

WORKSHOP STERKER DOOR OBSTAKELS

Op vrijdag 3 februari 2023 geef ik opnieuw de populaire workshop Sterker door obstakels, met daarin veel praktische oefeningen om te werken met obstakels die je tegenkomt in je werk en dagelijks leven. Over lichaamsbewustzijn als manier om sterker te staan en liefdevol om te gaan met hindernissen op je pad.

je plek innemen

Je plek innemen

Everything is waiting for you – David Whyte

Voor een grote groep mensen begeleid ik een zwermoefening. Ik geef een paar simpele instructies. Na enige minuten gebeurt het: de groep beweegt als een eenheid. In de nabespreking is er ontroering, verwondering en verbazing. Een man stapt enthousiast naar voren en roept: ’Ik was de leider, iedereen volgde mijn beweging!’ Iemand anders merkt op: ik voelde me ook de leider! Dit is zelfsturing in optima forma: iedereen in de groep heeft zich leider gevoeld. Het innemen van je plek is een voorwaarde voor een dergelijke ervaring.

In mijn werk zet ik verschillende soorten zwermoefeningen in: loopoefeningen waarin je gezamenlijk door de ruimte beweegt. Die oefeningen kunnen een ervaring van eenheid oproepen. Het gevoel dat iedereen een eigen plek heeft en van daaruit bijdraagt aan de beweging van het geheel. Maar dat gevoel van gezamenlijkheid ontstaat niet zomaar. Daar is voorbereiding voor nodig. Daarom doen we van tevoren oefeningen die gaan over het innemen van je plek, over samenvallen met jezelf. Training in bewustwording van je eigen lichaam en je mate van aanwezigheid. Je plek innemen maakt dat je vrij kunt bewegen in een geheel.

Stoelendans: je plek pakken

Als kind vond ik stoelendans een spannend en leuk spel. In het begin is er voor iedereen een stoel. Je rent rond in een groep en bij iedere ronde is er een stoel minder. Wie niet op tijd een plekje bemachtigt, mag in de volgende ronde niet meer meedoen. Spannend is: hoor ik er zo meteen nog bij, is er straks een plek voor mij? Leuk is om te onderzoeken hoe je er zo lang mogelijk bij kan blijven horen, hoe je zo handig mogelijk je eigen plek kan pakken.

Soms lijkt het in het dagelijks leven alsof we met z’n allen rondjes rennen, op zoek naar een eigen plek. Dat kan het gevoel geven alsof je moet opletten dat er een plek voor je is. Bijvoorbeeld op een overvol station, binnen een druk team, of op een geanimeerd feest.

Zelfs het plaatsen van een bericht op Social Media kan voelen alsof je moet invoegen op een drukke snelweg. Er wordt zoveel aangeboden, is er ook plek voor mij? Ja natuurlijk is die plek er, als je authentiek aanwezig bent. Degenen die het meeste van zichzelf durven te laten zien, oogsten vaak het meeste bekijks.

Leren om je plek in te nemen

Authentiek aanwezig zijn leer je door je lichaamsbewustzijn te trainen. Dat maakt dat je tegelijk kunt concentreren op jezelf en op een geheel. Door het trainen van je lichaamsbewustzijn houd je koers. Je kunt wakker en ontspannen aanwezig zijn in je eigen lichaam en de omgeving waarin je verkeert.

Alertness is the hidden discipline of familiarity

Alleen-zijn versus samen-zijn

Een dichter die het thema van alleen-zijn versus samen-zijn prachtig onder woorden brengt is David Whyte. In zijn gedichten schrijft hij regelmatig over alleen zijn en deel zijn van iets groters. Luister naar het gedicht ‘Everything is waiting for you’, voorgelezen door de dichter zelf.

Put down the weight of your aloneness and ease into the conversation

Op woensdag 8 februari geef ik de workshop Authenticiteit en erbij horen

Aan de hand van lichaamsgerichte oefeningen – waaronder zwermoefeningen – train je om je plek in te nemen en als jezelf deel te zijn van een groter geheel.

In de blog Erbij horen en in de blog Echt contact maken lees je meer over deze en aanverwante thema’s.

embodiment

Embodiment als leiderschapsinstrument

Embodiment betekent belichaming. Het gevolg van embodiment is dat je stevig staat als het hard waait, dat je draagkracht groter is en dat je een heldere boodschap neerzet. Ook als die ongemakkelijk is. Essentieel voor leiders en begeleiders.

Embodiment in de praktijk

De deelnemers van het team dat ik begeleid zijn tegendraads en lacherig. Mijn opdracht is om dit team diepgaand met elkaar in gesprek te laten gaan over gevoelige zaken die moeilijk bespreekbaar zijn. Vertrouwen ontbreekt nog volledig. Sommigen kiezen ervoor niet mee te doen met de eerste oefeningen, maar wel commentaar te geven op de anderen. Een mooie gelegenheid om mijn eigen technieken rondom stevig staan in intense situaties in de praktijk te brengen!

Ik ga letterlijk stevig staan, voel mijn lichaam, check mijn adem en ben me bewust van de ruimte om me heen. Ik kies ervoor om aan te sluiten op de bestaande sfeer en introduceer een hilarische loopoefening waarin veel te lachen valt. Na afloop vraag ik het team of er altijd zoveel gepraat en gelachen wordt als ze samen oplopen in het werk. En in hoeverre ze het idee hebben dat non-verbaal contact een rol speelt bij samenwerking. Op dat moment ontstaat de rust om uit te wisselen over dingen die ongezegd zijn gebleven.

Herken je dit soort ongemakkelijke situaties in je rol van begeleider of teamlid? Hoe zorg je er op dit soort momenten voor dat er een kantelpunt ontstaat? In de eerste plaats door zelf helemaal aanwezig te blijven, met je volledige potentieel. Embodiment is daarvoor de sleutel. In onze pijlsnelle wereld heb je niet alleen je hoofd, maar ook andere vaardigheden nodig om effectief af te stemmen, zodat je vernieuwing en opening kunt brengen waar dat nodig is.

Wat is embodiment?

‘Embodiment’ is essentieel voor leiders en begeleiders. Het woord betekent belichaming. Het gevolg van embodiment is dat je stevig staat als het hard waait, dat je draagkracht groter is en dat je een heldere boodschap neerzet, ook als die ongemakkelijk is.

Elk lichaam houdt van beweging en geen enkel lichaam is gebaat bij stagnatie – of dat nu een individueel lichaam is of een ‘sociaal lichaam’ in de vorm van een groep. De meeste lichamen zijn zich nauwelijks bewust van de mogelijkheden die embodiment biedt. Ze kennen die mogelijkheid niet of onvoldoende.

Drie redenen om als leider embodiment te leren inzetten:

  1. Embodiment is een manier om helemaal aanwezig te blijven bij de mensen die je begeleidt, ook op spannende momenten. Dat maakt dat je kunt kiezen hoe je antwoordt op situaties en hoe je anderen beïnvloedt met jouw aanwezigheid. Momenten dat je jezelf dreigt te verliezen zijn bij uitstek een uitnodiging om je lichaamsbewustzijn in te zetten. Lukt dat je? Dan zal je een krachtige bijdrage leveren!
  1. Je kunt embodiment inzetten om je eigen kalmte, energie en afstemming te vinden. Daarnaast kan je met jouw embodiment ook anderen helpen om hun balans, eigenheid en betrokkenheid te ontdekken. Jouw staat van zijn heeft een directe invloed op die van anderen.
  1. Embodiment biedt de mogelijkheid om oefeningen in te zetten als metafoor. Wat er gebeurt in een lichaamsgerichte oefening, spiegelt feilloos wat er gebeurt in de dagelijkse realiteit van teams en individuen. Daardoor kunnen er in de nabespreking inzichten ontstaan die voorheen verborgen bleven.

Kortom: wanneer je als leider of begeleider niet alleen je hoofd, maar ook je lichaamsbewustzijn inzet, sta je merkbaar sterker in uitdagende situaties. Je hebt meer informatie over wat zich afspeelt in de groepen of individuen die je begeleidt. Je maakt wezenlijk contact. Dat helpt om te handelen voorbij verwarring & chaos. Je zult dan als begeleider een sterke leeromgeving neerzetten. Embodiment mobiliseert je kracht, je talent voor verbinding en je compassie.

Download de oefening: je lichaam spreekt de waarheid

Embodied Learning biedt praktische oefeningen, ervaringen en technieken om je embodiment te versterken door je lichaamsbewustzijn te vergroten. Dat maakt dat je zinvolle en diepere resultaten bereikt met de mensen die je begeleidt. Download hier de oefening ‘je lichaam spreekt de waarheid’ uit mijn boek Stevig staan in intense situaties.

Social Presencing Theater

Social Presencing Theater

Steeds meer leiders willen hun fysieke intelligentie bewust inzetten in het werk. Een goed idee, want daar valt veel winst te halen! Lichaamsbewustzijn is een ingang naar meer informatie, meer impact en minder hard werken in situaties van verandering. Social Presencing Theater is een methode die helpt om je lichaam als leider optimaal in te zetten. Daarom is het een belangrijke pijler van Embodied Learning. 

‘To become a leader we first have to learn how to be a human being’ Peter Senge

Social Presencing Theater

Social Presencing Theater (SPT) is een vernieuwende, ervaringsgerichte methode die je leert om lichaamsbewustzijn in te zetten als leiderschapsinstrument. Ik nam in 2013 met veel enthousiasme deel aan de eerste opleiding SPT bij de toen 70- jarige choreografe Arawana Hayashi in New York. Sindsdien werk ik ermee in workshops, mijn programma Embodied Learning en in organisaties. De methode heeft mijn kijk op mezelf, op organisaties en op de wereld ingrijpend veranderd.

SPT werd ontwikkeld aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), door Arawana Hayashi samen met Otto Scharmer van Theory U. SPT laat verborgen dynamieken en mogelijkheden zien in personen, teams en organisaties. Het geeft pijlsnel inzicht in situaties en mogelijkheden voor verandering.

In een artikel in Strategy and Business beschrijft Otto Scharmer de methode als volgt: “It is a method for helping organisations and larger social systems to get in touch with the knowledge they already have about the deep interpersonal structures that inhibit real changes from happening.”

Social Presencing Theater betekenis 

‘Social’: Social Presencing Theater is sociaal omdat het in essentie gaat over de verbinding met jezelf en met anderen. Het laat veel zien over ons gedrag binnen de sociale netwerken waarin we bewegen, en over onderlinge verbondenheid. Het helpt individuen, teams en organisaties om de samenwerking te verbeteren en zinvolle verandering tot stand te brengen.

De term ‘Presencing’ verwijst naar een combinatie van ‘presence’ (aanwezigheid) en ‘sensing’ (waarnemen), zoals geïntroduceerd door Peter Senge en verder toegepast door Otto Scharmer van TheoryU. ‘Presencing’ verwijst ook naar present zijn: helemaal aanwezig zijn in het hier en nu. Door bewuste waarneming via al je zintuigen en je intuïtie, leer je aanwezigheid zonder terughouding. Hierdoor maak je contact met je volledige potentieel en de mogelijkheden van de situatie waarin je je bevindt. SPT geeft dus informatie over je eigen potentieel, dat van je team en je organisatie.

Het woord ‘Theater’ wordt gebruikt in de oorspronkelijke (oud-Griekse) betekenis van het woord, namelijk ‘een plaats waar je iets te zien krijgt dat betekenis heeft’. SPT gaat niet over acteren, maar over authentiek zijn. Het gaat niet over de interpretatie van lichaamstaal, maar over het waarnemen en inzetten van de unieke informatie die je lichaam geeft.

Eenvoudige oefeningen

SPT werkt met eenvoudige houdingen en bewegingen die je lichaamsbewustzijn versterken en inzicht geven in groepsdynamieken. De oefeningen geven direct toegang tot kennis die via je hoofd verborgen blijft. Soms is die informatie heel verrassend. Je lichaam kan bijvoorbeeld informatie geven over de toekomst: de oplossing van obstakels, duidelijkheid waar een situatie heen wil, inzicht in wat zich aan het ontwikkelen is. Dat helpt om de juiste besluiten te nemen, op het goede moment.

Social Presencing Theater werkt met drie lichamen: je eigen lichaam, het sociale lichaam waarin je je beweegt en het ‘lichaam’ van de aarde. Een nadere beschrijving van deze drie lichamen vind je in het interview ‘Lichaamsgericht luisteren loont voor leiders’.

Social Presencing Theater in beeld

Deze korte film geeft een beeld van Social Presencing Theater. Een video over de toepassing van SPT in het onderwijs vind je linksonder op de pagina Video van mijn website. Maar om werkelijk te doorgronden wat SPT is, moet je het aan den lijve ervaren!

Social Presencing Theater Training

Social Presencing Theater is een pijler van de Jaartraining Embodied Learning. Via deze link vind je de brochure, praktische informatie en ervaringen van deelnemers. 

Wil je kennismaken met Social Presencing Theater of de training volgen op een ander moment of locatie? Verzamel dan een groep van minimaal 6 personen en ik kom met plezier naar jullie toe.

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’ lees je meer over Social Presencing Theater.

Podcast Embodied Learning

In deze Podcast vind je een vrolijk en uitgebreid interview met mij, gemaakt door collega Mark Reijnders. De Podcast is het resultaat van een intensief gesprek waarin verschillende aspecten van Embodied Learning diepgaand aan de orde kwamen. Leukste vraag: wat heb je zelf met intense situaties? Antwoord: ‘ik ben geloof ik zelf een soort intense situatie!’

DEZE PODCAST EMBODIED LEARNING IS WAARDEVOL ALS JE:

  • Meer wilt weten over Embodied Learning;
  • werkt met intense situaties en daarin stevig wilt staan;
  • je menselijkheid wilt belichamen;
  • meer wilt horen over de totstandkoming van het boek Stevig staan in intense situaties;
  • benieuwd bent naar het begrip ‘radicale zachtmoedigheid’;
  • benieuwd bent hoe je effectief in één digitale ruimte aanwezig kan zijn;
  • zin hebt in een blij en inspirerend gesprek over lichaamsbewustzijn.

>> Luister hier naar de podcast

podcast embodied learning

OEFENING LICHAAMSBEWUST LUISTEREN

Tijdens het gesprek heeft Mark ook een oefening opgenomen.
>> Luister hier naar de oefening Lichaamsbewust Luisteren.

embodied learning podcast

VEEL PLEZIER BIJ HET LUISTEREN!

Als de podcast je interesse heeft gewekt voor Embodied Learning is de Jaartraining Embodied Learning wellicht iets voor jou. Je kunt ook deelnemen aan één van de workshops.

Verder na Coronacrisis

Verder met de Coronacrisis

Een nieuwe koers uitzetten met de intelligentie van je lichaam

Hoe ga jij verder nu de Coronacrisis zoveel langer duurt dan we hoopten? Op dezelfde voet doorgaan is voor bijna niemand een optie. Hoe vind je een nieuwe balans met alles wat je in deze periode ontdekt? Zet de intelligentie van je lichaam in bij het uitzetten van een nieuwe koers! Wat je hoofd niet weet, daar heeft je lichaam vaak al informatie over.

EEN NIEUWE KOERS

De afgelopen periode heeft veel mogelijkheden gegeven om nieuwe dingen te ontdekken: de relatieve rust van veel thuis zijn, van minder sociale verplichtingen, en meer tijd voor je huisgenoten. Jij hebt vast ook creatieve oplossingen gevonden, nieuwe ontdekkingen gedaan en vriendschap gesloten met een aantal lastige kanten van de situatie. Je hebt misschien de voordelen ontdekt van online werken en minder reistijd. De ontwrichting van ons maatschappelijke en persoonlijke evenwicht levert naast verstoring, ook winst op.

DE OOGST VAN NIET-WETEN

Het is zinvol om te onderzoeken wat de oogst is van de afgelopen periode. Om vooruit te zien en voelen hoe je verder wil. Hoe vind je een nieuw evenwicht? Hoe kan je meenemen wat je hebt gevonden en daarmee een nieuwe koers uitzetten? Je lichaam kan je daarbij helpen.

DE INTELLIGENTIE VAN JE LICHAAM

Kijkend naar de afgelopen tijd, heb ik me afgevraagd wat die ongewone maanden hebben gebracht, naast verlies van inkomsten, ongeduld en gemis van live ontmoetingen. Het zal je niet verbazen dat lichaamsbewustzijn voor mij de sleutel is om in deze intense situatie stevig te blijven staan. Hieronder: driemaal de winst van lichaamsbewustzijn:

1. Lichaamsbewustzijn geeft ruimte

Ook al gebeurt er in de buitenwereld van alles wat je beperkt, het gaat erom welke ruimte je van binnen ervaart en cultiveert. Die binnenruimte kan je laten groeien door je lichaam te ervaren en de ruimte eromheen bewust waar te nemen. De inzichten uit de workshop ‘Stevig staan in intense situaties’ hebben me de afgelopen tijd zelf ook erg geholpen! Lichaamsbewustzijn is een poort naar meer ruimte in je binnenwereld. 

2. Voorbij obstakels door lichaamsbewustzijn

In lastige tijden is het een kunst om in beweging te blijven. Letterlijk en figuurlijk. Regelmatig komen er zorgelijke gedachten en obstakels voorbij. Beweging zorgt ervoor dat je daarin niet blijft steken. Het is goed voor je fysieke en mentale gezondheid. Niet voor niets zijn zoveel mensen gaan hardlopen in de afgelopen tijd. Stap voor stap krijg je meer innerlijke rust.

3. Antwoorden vinden via lichaamsbewustzijn

De crisis roept persoonlijke en maatschappelijke vragen op die er eigenlijk al lagen. Persoonlijke vragen als: hoe kan ik mijn energie beter beheren, hoe zorg ik ervoor dat ik me bezighoud met de dingen die ertoe doen, welke balans privé-werk klopt voor mij? Op dit soort vragen kan je hoofd geen compleet antwoord bieden. Je vindt de oplossing door te onderzoeken hoe je lichaam reageert op deze vragen. Het vertelt je welke dingen je energie geven, waar je van leeg loopt en wat klopt voor jou.

WORKSHOP NIEUWE STAPPEN ZETTEN 

Je lichaam kan je helpen om te bepalen wat je wil meenemen en hoe je daarmee een nieuwe koers uitzet. Ik heb er een workshop voor ontworpen: Nieuwe stappen zetten. Er is een korte online variant en een uitgebreide workshop van een dag. Door deelname aan de workshop zorg je ervoor dat je nieuwe inzichten ook werkelijk toepast. De inzichten die je hebt opgedaan, kan je bewust integreren in je leven. Wat je hoofd niet weet, daar heeft je lichaam vaak al informatie over.

ONLINE WORKSHOP NIEUWE STAPPEN ZETTEN

Twee uur durende online variant van de workshop met ontspanningsoefeningen, visualisaties, gebaren-onderzoek, schrijven en uitwisseling. Je vindt antwoord op de vraag: ‘Hoe wil ik verder met de Coronacrisis’ en ontdekt welke koers daarbij past.

DAGWORKSHOP NIEUWE STAPPEN ZETTEN

Uitgebreide ‘live’ workshop van een dag, met o.a. loopoefeningen die je helpen om letterlijk nieuwe stappen te zetten. Ontdek hoe je verder wil en zet een nieuwe koers uit, met behulp van de informatie in je lichaam.

In mijn boek ‘Stevig staan in intense situaties’ lees je meer over de rol van lichaamsbewustzijn bij het zetten van nieuwe stappen. Je kunt het bestellen via deze link

Je lichaam inzetten tijdens je werk

3 manieren om je lichaam in te zetten tijdens het werk

Je zit in vergadering, maar bent in gedachten nog bezig met de vorige bespreking. Of je praat met iemand en denkt ondertussen aan het volkoren brood dat je niet moet vergeten bij de supermarkt straks. Je werkt op je computer en ‘ping’ daar is weer een appje op je telefoon. Herkenbaar?

Lichaamsbewustzijn in de sluimerstand

Tijdens het werk zijn we een groot deel van de tijd afwezig. Je lichaam is er wel, maar je aandacht is ergens anders. Dat vermindert je focus, het vertroebelt je waarneming en het verhoogt de ervaren werkdruk. Bovendien mis je veel relevante informatie. Een gemiste kans. Je lichaam is een waardevolle bron van informatie. Zorg dat je het benut!

Hoe zet je je lichaam áán?

Als je helemaal aanwezig wil zijn, zet dan je lichaamsbewustzijn in. Dat is de sleutel naar optimaal functioneren. (Voel je je lichaam terwijl je deze blog zit te lezen?)

Je lichaam geeft informatie op 3 niveaus.

1. Je lichaam als stress-thermometer

Je lichaam zendt voortdurend signalen uit over je eigen welbevinden, je behoeften, je vitaliteit. De kunst is om tijdens het werken goed naar deze signalen te luisteren: nu is het tijd voor pauze, dit telefoongesprek komt ongelegen, contact met deze persoon geeft me energie.
Een deelnemer aan mijn leergang Embodied Learning formuleerde het als volgt: “Ik wil mijn stress-thermometer beter leren lezen”. Als je bewust bent van die thermometer kan je meer ontspannen en gefocust functioneren.

2. Je lichaam als kaart van je omgeving

Als je bewust ben van je lichaam kan je beter luisteren en meer waarnemen. Je hebt gedetailleerde informatie over je omgeving. Je weet: wat speelt hier echt, wat zit er in de weg, welke woorden of acties passen hier, wat is de volgende stap.
Een deelnemer aan mijn leergang vertelde na afloop: “Het lijkt wel of ik intelligenter ben, ik weet precies welke beslissingen ik moet nemen.”

3. Je lichaam als satellietschotel

Wat minder mensen weten: lichaamsbewustzijn nodigt de wijsheid in groepen uit. Met je aanwezigheid spreek je de collectieve intelligentie aan.
Je hebt ruimte voor verschillende perspectieven, zicht op wat er nodig is en intuïtieve kennis van de toekomst. Je impact is groter; de omgeving is meer geneigd met je mee te bewegen. Daardoor hoef je minder hard te werken.

Tijdens de leergang Embodied Learning leer je op alledrie de niveaus.

  • Over ontspannen en gefocust functioneren.
  • Over dieper luisteren en helder waarnemen, met doorbraken als gevolg.
  • Over minder hard werken doordat je de collectieve intelligentie aanspreekt en daarop vertrouwt.

Kennismaken met Embodied Learning?

collectieve intelligentie

Luistercirkels faciliteren collectieve intelligentie

– Interview met Paula Kolthoff van Embodied Learning

Luistercirkels faciliteren collectieve intelligentie. Ze zorgen voor verbinding en ontsluiten nieuwe oplossingen en ideeën. Paula Kolthoff, trainer, coach en expert belichaamd leren, vertelt in dit interview hoe deze werkwijze als interventie bij complexe of innovatieve processen binnen organisaties tot verrassende resultaten leidt.

Interview door Petra Hiemstra, www.haagsehoogvliegers.nl, 28 september 2018.

Luistercirkels faciliteren collectieve intelligentie? Vertel!

Een luistercirkel is een groep van maximaal 12 personen die bij elkaar komen om gedurende een uur naar elkaar te luisteren aan de hand van een concrete vraag of thema. In deze fase luisteren alle groepsleden naar elkaar en vindt er geen discussie plaats. Dat kan kan eventueel in een volgende fase. De cirkel wordt gefaciliteerd door een begeleider, die ik ‘facilitator’ noem. Meestal spreken en luisteren groepen naar elkaar in meerdere rondes. De eerste cirkel begint dan met een korte inleiding waarin de bedoeling en de werkwijze wordt uitgelegd. Het luisteren naar elkaar in luistercirkels is een vrij gestructureerd proces. Van tevoren spreek je met elkaar een aantal simpele basisregels af. Bijvoorbeeld dat iedereen spreekt vanuit eigen ervaring, niet om elkaar te overtuigen. Dat iedereen het bij de essentie houdt, zodat alle deelnemers tijd hebben om te spreken. En we maken afspraken over vertrouwelijkheid.

Het mooie van een cirkel is dat iedereen gelijk is, niemand heeft een aparte positie. Iedereen komt aan het woord, ook mensen die niet zo vanzelfsprekend het woord nemen. De deelnemers zitten er elk met hun eigen perspectief, wijsheid, kennis, vanuit hun eigen achtergrond en netwerk. Die verschillen zijn zo waardevol! De cirkel maakt het mogelijk om al die rijkdom te benutten.

Wat is jouw rol als facilitator?

Als facilitator begeleid ik groepen mensen om diep naar zichzelf en anderen te luisteren. De vraagstelling is afhankelijk van het doel. Het gaat om het voeren van het echte gesprek. In veranderprocessen kan ik bijvoorbeeld deelnemers uitnodigen om te vertellen wat er ècht in ze om gaat. Waar ze energie van krijgen, waar ze tegenop zien of waar ze bang voor zijn. Dat moet soms van ‘diep’ komen. Voor veel mensen is het spannend om te vertellen wat ze echt belangrijk vinden, of waar ze zich zorgen over maken. In sommige cirkels komt pijn naar boven, bijvoorbeeld na een fusie. Als daarnaar geluisterd wordt, ontstaat er vanzelf ruimte voor de toekomst. Luisteren is een vorm van erkenning. Het brengt verbinding en beweging. Vaak wordt er in de cirkels ook enorm gelachen. Luistercirkels zijn een bron van ontspanning, energie en nieuwe oplossingen.

Soms is het doel van een cirkel verwerking en het maken van een nieuwe start na een verandering, zoals een fusie of een crisis. Dan werken we met vragen als: “ Wat heb jij meegemaakt? Waar rouw je om? ” “ Wat wil je behouden?” Wat is voor jou de winst in de nieuwe situatie?”. Bij innovatieve processen, ligt de nadruk vooral op het genereren van ideeën. Dan gaat het om vragen als: “Welke suggesties heb jij om de situatie te verbeteren? Wat vind jij dat er moet veranderen? En: wat wil jij bijdragen?”

Je kunt een cirkel ook goed inzetten bij het maken van beslissingen waaraan iedereen een bijdrage levert.

Ik grijp zo min mogelijk in. Als facilitator heb je een voorbeeldfunctie door de manier waarop je luistert. Ik luister of iedereen aan het woord komt, nodig zwijgzame mensen uit om het woord te nemen, merk op of iemand meer spreektijd nodig heeft. Essentieel is om in balans te blijven op lastige momenten, bijvoorbeeld wanneer emoties hoog oplopen.

Wanneer dat nodig is, herinner ik de deelnemers aan een aantal basisprincipes. Denk aan gedeelde verantwoordelijkheid voor het scheppen van een veilige luisterruimte. Het belangrijkste wat ik als facilitator kan bijdragen, is het bewaken van die ruimte.

Als we binnen een organisatie meerdere groepen tegelijkertijd faciliteren, bespreken we de luistercirkels na in de groep van facilitators. Zo krijgen we overzicht over de reis die de groepen doormaken: wat zijn overeenkomsten, wat zijn verschillen, waar liggen kansen. We bespreken wat een volgende stap zou kunnen zijn, wat zinvolle vragen zijn om mee te werken. En we leren van elkaar.

De ontwikkeling in de cirkels wordt – met toestemming van de groepen – geschetst aan het kernteam van de organisatie, dat verantwoordelijk is voor het veranderingsproces als geheel.

Diep luisteren – hoe kijk jij daarnaar?

Diep luisteren is een kwaliteit van luisteren die ieder mens in huis heeft. Maar de meesten van ons zijn er niet in getraind. Gesprekken gaan gewoonlijk over het bevestigen van je persoonlijke mening, hoe subtiel ook. Diep luisteren is wezenlijk anders. Als luisteraar ben je met volle aandacht aanwezig bij de spreker, terwijl je tegelijk opmerkt wat er in jezelf om gaat. Je kan pas werkelijk horen wat iemand zegt als je tijdelijk je eigen mening, associaties en gedachten parkeert. Het opschorten van je eigen mening geeft de mogelijkheid om open te staan voor nieuwe perspectieven. Luisteren creëert een leerervaring.

Bij diep luisteren hoort waarachtig spreken: je luistert naar binnen wat je werkelijk wilt zeggen. Je spreekt uit wat waar is voor jou op dit moment. Daar is moed voor nodig. Een luistercirkel is een groep moedige mensen. Daarom is veiligheid zo belangrijk.

Vertraging is een essentieel ingrediënt voor een luistercirkel. Aanwezig zijn zonder haast. Ruimte laten tussen verschillende sprekers. Dan kan je goed waarnemen wat er in jezelf omgaat, horen wat de spreker zegt en opmerken wat er leeft in de cirkel, van moment tot moment.

Hoe vertraag je een luistercirkel?

Luisteren is natuurlijk zo oud als de wereld. Er zijn verschillende culturen waarin de kunst van het luisteren verregaand is ontwikkeld. De Inuït hebben een traditie om in een kring bij elkaar te zitten en in stilte besluiten te nemen. In Afrikaanse landen wordt de luistercirkel ook ingezet om de wijsheid in de groep te benutten. Deze mentaliteit komt voort uit Ubuntu, de Afrikaanse levenshouding die ervan uitgaat dat jouw waarde als individu is wat je bijdraagt aan de gemeenschap. Indianen gebruiken een ‘talking stick’ om rust in te bouwen in een groep luisteraars. Dit is een item dat in het midden van de cirkel ligt weer en dat je pakt als je wilt spreken en teruglegt als je uitgesproken bent. Daarna mag iemand anders hem pakken. Dit is één van de technieken die een groep helpt vertragen. De Quakers hebben rituelen waarin stilte en luisteren een rol spelen bij het nemen van gezamenlijke besluiten. Luistercirkels zijn dus een beproefd middel om de intelligentie die in een groep aanwezig is te vieren en in te zetten.

Er zijn zoveel werkvormen mogelijk in een luistercirkel: er zijn contemplatieve werkvormen, je kan werken met stilte, met speeddates, met sociocratische besluitvorming.

Waarom is diep luisteren belangrijk voor hedendaagse organisaties?

Een mooie vraag! In een tijd die zo complex is als de onze moeten we samenwerken om tot inzichten en oplossingen te komen. Luistercirkels zijn een gezamenlijk onderzoek naar meer inzicht en duidelijkheid. Diversiteit is het uitgangspunt, gezamenlijk eigenaarschap. Uit die collectieve wijsheid ontstaan wederzijds respect, verrassende impulsen, en best denkbare oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken. Diep luisteren leidt tot collectief leiderschap.

Luisteren wordt door hedendaagse leiders zoals Scharmer, Laloux en Wheatley beschouwd als een wezenlijk kenmerk van de moderne leider. Waarachtige leiders stimuleren een luistercultuur, een inclusieve cultuur waarin alle stemmen in de organisatie worden gehoord, ook de afwijkende stemmen.

Jij bent trainer Embodied Learning en je traint leiders om leiderschap te versterken door lichaamsbewustzijn. Hoe helpt lichaamsbewustzijn bij diep luisteren?

Lichaamsbewustzijn is heel relevant bij diep luisteren. Werkelijk luisteren doe je namelijk met je hele lichaam. Een aandachtige luisteraar luistert niet alleen met zijn of haar oren, maar ook met hart en buik. Heb je weleens gemerkt dat je beter luistert als je met iemand wandelt? Eigenlijk jammer dat zoveel besprekingen zittend worden gevoerd!

Ik stimuleer facilitators om luistercirkels te starten met een ontspanningsoefening van een paar minuten. Dat maakt een groot verschil in de luisterkwaliteit van een cirkel. Deelnemers merken dat ook op. Zo’n oefening helpt om te luisteren vanuit volledige aandacht en concentratie. Als de aandacht in een cirkel afdwaalt of de emoties hoog oplopen nodig ik de deelnemers uit om met de aandacht naar het lichaam te gaan. Door even naar jezelf te luisteren ben je daarna weer beschikbaar om te luisteren naar het geheel.

Facilitators kunnen lichaamsbewustzijn inzetten om zelf optimaal aanwezig te zijn in de cirkel. Bewust ademen helpt bijvoorbeeld om informatie in te nemen en weer los te laten. Op die manier kan je fris blijven waarnemen wat er gebeurt, ook als de situatie ingewikkeld is. Je kan je kwaliteit van luisteren trouwens levenslang trainen en verdiepen.

Hoe wil jij luistercirkels verder inzetten om de collectieve intelligentie te faciliteren?

Ik zet me in voor ontwikkelingsprocessen waarbij de wijsheid van de groep wordt gewaardeerd en ingezet. Er is zoveel intelligentie in organisaties die nog niet wordt benut! Luistercirkels zijn toepasbaar bij alle veranderingsprocessen waar het van belang is om collectieve intelligentie aan te spreken. Je kan daarbij denken aan een transitie naar zelfsturing, aan nieuwe complexe ontwikkelingen in een organisatie, of het nemen van breed gedragen besluiten.

Afgelopen zomer heb ik bijvoorbeeld luistercirkels begeleid voor een internationale organisatie in een leiderschapscrisis. Prachtig werk omdat  boosheid, verwarring en teleurstelling transformeerden in nieuwe, frisse ideeen over de toekomst van de organisatie. Het ontwikkelen van een luistercultuur is essentieel voor organisaties op zoek naar wezenlijke vernieuwing.

Paula Kolthoff (1964) werkt sinds ruim 25 jaar als trainer, adviseur en coach. Haar missie is om leiderschap te versterken door lichaamsbewustzijn. Ze laat individuen en organisaties ervaren dat leiderschap verdiept en versterkt als je de wijsheid van je lichaam laten spreken. Lichaamsgericht luisteren is het hart van haar werk. Vanuit haar bedrijf helpt ze individuen en organisaties beter naar zichzelf en naar elkaar te luisteren. Meer informatie over haar werk vind je op haar website: www.embodiedlearning.nl

Kennismaken met Embodied Learning?

Meer lezen? Literatuur:

  • Baldwin, C. & Rogers, R. (2010). The Circle Way: A Leader in Every Chair. Berret-Koehler Publishers
  • Bohm, D. (2018). Over dialoog. Helder denken en communiceren. Uitgeverij Ten Have.
  • Laloux, F. (2015). Reinventing Organizations – Nederlandse editie. Uitgeverij Lannoo-Campus.
  • Scharmer, O. (2018). The Essentials Of TheoryU. Core Principles and Applications. Berret-Koehler Publishers.
  • Wheatly, M. (2017). Who Do We Choose To Be? Berret-Koehler Publishers.
  • Zimmermann, J & Coyle, V. (2009). The Way of Council. Bramble Books.
lichaamsgericht coachen

Lichaamsgericht coachen

Lichaamsgericht coachen versterkt je werk als coach en je gesprekken als coachend leidinggevende. 4 tips waarmee je de intelligentie van je lichaam inzet tijdens het coachen:

1. Let op je eigen lichaamshouding

Wees je bewust van je lichaamshouding terwijl je coacht. Hoe meer rechtop en ontspannen, des te beter zit je in je vel. Een open houding vergroot je geloofwaardigheid, je draagkracht en je zelfvertrouwen. Zo kan je beter luisteren en accurater reageren.

2. Vraag naar de fysieke beleving van je coachee

Vraag je coachee naar zijn of haar fysieke beleving tijdens het gesprek: “waar voel je dit vraagstuk/deze kwestie /dit dilemma in je lichaam?”. Benoem wat je opvalt aan iemands lichaamshouding –zonder interpretatie: “ik zie dat je geneigd bent om naar voren te leunen”. Of geef feedback in de vorm van een vraag: “Hoe voelen je schouders op dit moment?” “Waar zit je adem?”

3. Werk met ontspanningsoefeningen

Ontspanningsoefeningen helpen je coachee schakelen van denken/praten naar voelen/ervaren. Je kunt korte of langere ontspanningsoefeningen inzetten op verschillende momenten tijdens een gesprek.

Bijvoorbeeld als warming up, als tussentijdse reflectie of als evaluatie. Een korte ontspanningsoefening is bijvoorbeeld: “Laat je adem ontspannen in- en uit gaan”. “Laat je schouders los en ontspan dan je armen tot in de vingertoppen”.

Het toepassen van langere ontspanningsoefeningen is een kwestie van trainen. Op deze pagina van mijn website vind je een voorbeeld van een ontspanningsoefening. Op Youtube kan je verschillende voorbeelden van langere oefeningen vinden als je googled op ‘bodyscans’.

4. Zet je zintuigen open en deel je waarnemingen

Zet je antennes open en merk op welke informatie binnen komt door te kijken, te luisteren, te voelen en zelfs door te ruiken. Wat neem je waar? Let bijvoorbeeld op gezichtsuitdrukkingen, verandering in stemgebruik, spanning in iemands lichaam, gevoelens in je eigen hart of buik. Maak je coachee deelgenoot van je waarnemingen, maar doe het zorgvuldig. Lees hier over lichaamsgericht feedback geven.

Meer leren over lichaamsbewustzijn?

werken met embodied feedback

Embodied Feedback verrast en inspireert

Feedback geven en ontvangen zijn essentiële vaardigheden voor elke begeleider. Als je je lichaam leert inzetten bij het geven van feedback geeft dat waardevolle informatie. In Embodied Learning werken we met wat ik noem: ‘Embodied Feedback’. Dit is een manier van feedback geven die gebaseerd is op waarnemen zonder oordeel. Vaak spiegel je iets terug waar de ander zich niet bewust van was, waardoor de mogelijkheid ontstaat om te leren. 

Feedback is altijd subjectief

Het instrument voor het geven van feedback is je eigen, subjectieve waarneming. We zijn al snel geneigd te denken dat onze beleving de waarheid is, maar in feite is die heel subjectief. Misschien ken je de Ladder of Inference, een model dat door organisatiepsycholoog Chris Argyris is ontwikkeld om duidelijk te maken hoe subjectief onze waarneming eigenlijk is. De methode is onder meer gebruikt door Peter Senge in het boek The Fifth Discipline. Het model maakt duidelijk hoe onze overtuigingen en acties ontstaan op basis van selectieve waarneming.

Je kunt leren om vanuit een meer open houding je overtuigingen en acties op te bouwen.

Wat is Embodied Feedback?

Het is een manier om feedback te geven met inbegrip van deze subjectiviteit.

Een voorbeeld. Als je gaat staan met je armen schuin naar boven, zou de ene waarnemer kunnen denken dat je een boom nadoet, de volgende meent dat je blijdschap uitdrukt, weer een ander denkt dat je je uitrekt. Dit soort interpretaties zijn als feedback niet relevant. Toch is juist dát het soort feedback dat we elkaar vaak geven in werksituaties: ‘Ik merk dat je de laatste tijd minder gemotiveerd bent, vind jij dit werk eigenlijk wel leuk?’ Je geeft een interpretatie van iemands gedrag vanuit jouw subjectieve ervaring. Maar het zou ook zo maar kunnen dat deze persoon thuis een langdurig ziek kind heeft.

Dit versta ik onder Embodied Feedback:

1. Vertel wat je letterlijk waarneemt, zonder oordeel: ‘Ik zag dat je armen schuin naar boven gericht waren’. ‘Je had een lach op je gezicht terwijl je in die houding stond.’ ‘ Het viel me op dat je meer op je linkerbeen stond dan op je rechterbeen’.

2. Vertel wat je waarneemt in je eigen lichaam.
Bijvoorbeeld: ‘Ik kreeg kippenvel toen jij in die houding ging staan’ of ‘Ik kreeg de neiging om naar achteren te leunen’ , ‘Ik kreeg een glimlach op mijn gezicht.’

Embodied Feedback in 5 stappen:

  1. Vergeet alles wat je denkt te weten over feedback geven
  2. Maak contact met je intentie om de situatie/groep/persoon te verrijken (niet om het beter te weten!)
  3. Heb de moed om je kwetsbaar op te stellen – feedback is een kwetsbare situatie voor zowel gever als ontvanger
  4. Wees in contact met je lichaamsbewustzijn en zet je zintuigen wagenwijd open: wat neem je waar?
  5. Vertel wat je waarneemt, spreek alleen vanuit de ik-positie, in het besef dat je waarnemingen subjectief zijn

Embodied Feedback is overigens niet bedoeld als vervanging van gewone feedback. Als iemand iets doet waar je last van hebt of waar je blij mee bent, spreek diegene dan alsjeblieft gewoon aan. Gytha Heins deed een onderzoek naar aanspreekgedrag in organisaties en schreef er een leuk boek over: Aanspreken? Gewoon doen!

Embodied Feedback en collectieve intelligentie

In mijn workshops werk ik regelmatig met theateroefeningen. Na afloop geven de deelnemers elkaar Embodied Feedback: iedereen vertelt zijn/haar subjectieve, fysieke waarneming. Zo komen alle facetten van de diamant op een respectvolle manier in beeld. De collectieve intelligentie van de groep wordt voelbaar.  Dat zorgt voor ontroerende en verrassende leermomenten. In deze blog lees je meer over de kracht van collectieve intelligentie bij de begeleiding van groepen.

  • Spiegelen brengt beweging

Embodied Feedback kan je inzetten om te spiegelen zonder oordeel, bijvoorbeeld:

  • als je iemand coacht: ‘Het valt me op dat je voorhoofd gefronst is’, of ‘Ik zie dat je adem snel is’
  • in een teamoverleg: ‘Ik zie dat we allemaal achteruit leunen’ of ‘Ik heb energie gekregen van dit overleg’
  • als begeleider van groepen: om de collectieve wijsheid in de groep aan te spreken

Vaak is spiegelen voldoende om een situatie in beweging te brengen!

Meer Leren over Embodied Feedback?